นอนไม่หลับ ปัญหาที่ไม่ควรมองข้ามในวัยทำงาน-วัยผู้สูงอายุ

การนอนไม่หลับ ถือเป็นปัญหาที่พบบ่อย พบได้มากถึงเกือบ 1 ใน 3 ของกลุ่มคนวัยทำงาน และวัยผู้สูงอายุ โดยจากการสำรวจพบว่า ปัญหาการนอนไม่หลับเป็นสาเหตุอันดับ 2 รองจากความเจ็บป่วยทางกายที่ทำให้หลายคนมาขอคำปรึกษาแพทย์ ซึ่งจะพบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย และมีแนวโน้มจะเพิ่มขึ้นตามอายุ การนอนไม่หลับสามารถส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตในหลายด้าน เช่น การทำงาน สุขภาพ เพิ่มความเสี่ยงต่อการเป็นโรคเรื้อรัง เช่น โรคหัวใจ โรคหลอดเลือดสมองตีบ รวมไปถึง ปัญหาทางอารมณ์ ความจำ สมาธิ และอาจเป็นสัญญาณบ่งชี้ถึงโรคทางจิตเวชได้

รู้จักโรคนอนไม่หลับ (Insomnia)

โรคนอนไม่หลับ ไม่ใช่แค่การนอนไม่หลับเพียงคืนหรือสองคืน แต่เป็นภาวะที่ผู้ป่วยมีปัญหาในการนอนอย่างต่อเนื่อง แม้จะมีโอกาสและสภาพแวดล้อมที่เอื้ออำนวยก็ตาม โดยอาจเป็นได้ทั้งการนอนหลับยาก การตื่นกลางดึกแล้วกลับไปหลับต่อไม่ได้ หรือการตื่นเช้ากว่าปกติมากเกินไป 

โรคนอนไม่หลับ สามารถแบ่งเป็นชนิดเฉียบพลัน โดยเกิดขึ้นฉับพลันตามหลังสถานการณ์ เช่น ความเครียด วิตกกังวล หรือการเจ็บป่วย อาจจะใช้เวลาหลายวัน หรือหลายสัปดาห์ และชนิดเรื้อรัง โดยผู้ป่วยจะมีภาวะนอนไม่หลับอย่างน้อย 3 ครั้งต่อสัปดาห์ นานติดต่อกัน 3 เดือนขึ้นไป

สาเหตุการนอนไม่หลับ

การนอนไม่หลับ อาจเกิดจากปัจจัยทางสุขภาพกาย ด้านจิตใจ รวมถึงปัจจัยด้านพฤติกรรมและสิ่งแวดล้อม ดังนี้

• ความเจ็บป่วยทางกาย เช่น ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ (Obstructive sleep apnea) กลุ่มอาการขาอยู่ไม่สุข (Restless Legs Syndrome) หรือ อาจเกิดจากได้รับยาบางตัวที่มีผลข้างเคียงทำให้นอนไม่หลับเช่น ยาขยายหลอดลมสำหรับโรคหอบหืด ยาขับปัสสาวะ เป็นต้น
• ปัญหาด้านจิตใจ เช่น โรคซึมเศร้า (Major depressive disorder) โรควิตกกังวล (Anxiety disorder) โรคย้ำคิดย้ำทำ (Obsessive-compulsive disorder) โรคไบโพลาร์ (Bipolar disorder) โรคเครียดภายหลังเผชิญเหตุการณ์สะเทือนขวัญ (Post-traumatic stress disorder) หรือ อาจเกิดจากความวิตกกังวล หรือความเครียดจากเหตุการณ์ที่เข้ามากระทบในช่วงนั้น
• ปัจจัยด้านพฤติกรรมและสิ่งแวดล้อม เช่น การเข้านอนและตื่นนอนไม่เป็นเวลา การงีบหลับตอนกลางวันนานเกินไป การดื่มคาเฟอีนหรือแอลกอฮอล์ใกล้เวลานอน การใช้โทรศัพท์มือถือก่อนนอน รวมถึงสภาพแวดล้อมของห้องนอนที่ไม่เหมาะสม เช่น มีแสงสว่าง หรือเสียงดังเกินไป ล้วนรบกวนการนอนได้ทั้งสิ้น

โดยสาเหตุที่ต่างกัน อาจทำให้ลักษณะการนอนไม่หลับแตกต่างกันไป นอกจากนี้การใช้ยานอนหลับเป็นเวลานานอาจส่งผลให้อาการนอนไม่หลับแย่ลงในระยะยาว และเกิดการดื้อยามากขึ้น

เช็ก 4 อาการเข้าข่ายโรคนอนไม่หลับ

1. นอนหลับยาก หรือ ไม่สามารถข่มตานอนได้
2. ตื่นขึ้นมาในช่วงกลางคืน หรือ ตื่นเช้าเกินไป
3. หลับตื้น หลับไม่สนิท ตื่นง่าย
4. ตื่นมาแล้วรู้สึกไม่สดชื่น ง่วงนอนตลอดเวลา หรือ งีบหลับตอนกลางวัน จากการนอนที่คุณภาพไม่ดี

ผลกระทบของการนอนไม่หลับ

อาการนอนไม่หลับส่งผลกระทบต่อสุขภาพและคุณภาพชีวิต

ผลกระทบทางร่างกาย

• อ่อนเพลีย ไม่มีเรี่ยวแรงในการทำกิจกรรมต่าง ๆ
• ความจำลดลง สมาธิบกพร่อง ประสิทธิภาพในการทำงานลดลง
• การเผาผลาญของร่างกายทำงานผิดปกติ

ผลกระทบทางจิตใจ

• อารมณ์แปรปรวน หงุดหงิดง่าย มีความอดทนลดลง
• เสี่ยงต่อการเป็นโรคซึมเศร้าและวิตกกังวล

ผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน

• การทำงานมีข้อผิดพลาดมากขึ้น ประสิทธิภาพลดลง
• ความสัมพันธ์กับคนรอบข้างเสื่อมถอย
• การร่วมกิจกรรมทางสังคมลดลง
• เสี่ยงต่อการเกิดอุบัติเหตุ โดยเฉพาะขณะขับรถ

นอนไม่หลับเสี่ยงโรคอะไรบ้าง

การนอนไม่หลับ เป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่อาจนำไปสู่โรคต่าง ๆ ทั้งทางร่างกายและจิตใจ เช่น โรคหัวใจและหลอดเลือด โรคความดันโลหิตสูง โรคเบาหวาน ภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง และที่สำคัญคือโรคทางจิตเวช เช่น โรคซึมเศร้าและโรควิตกกังวล ซึ่งมักมีความสัมพันธ์เชื่อมโยงกัน

เมื่อไรที่ควรพบแพทย์

หากสังเกตอาการตนเองแล้วเข้าข่ายว่าจะเป็นโรคนอนไม่หลับ จนทำให้ส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตและสุขภาพ แนะนำให้มาปรึกษาจิตแพทย์เพื่อพยายามหาสาเหตุ และรับการรักษาที่เหมาะสม

การวินิจฉัยโรคนอนไม่หลับ

การวินิจฉัยภาวะนอนไม่หลับ แพทย์จะเริ่มจากการซักประวัติอย่างละเอียด ทั้งรูปแบบการนอน ระยะเวลาที่ใช้ในการเข้านอนและตื่นนอน พฤติกรรมการใช้ชีวิตประจำวัน ระดับความเครียด รวมถึงโรคประจำตัวที่อาจเกี่ยวข้องกับอาการดังกล่าว นอกจากนี้ ผู้ป่วยอาจได้รับคำแนะนำให้ทำ บันทึกการนอน (Sleep Diary) เพื่อติดตามพฤติกรรมการนอนและคุณภาพการพักผ่อนอย่างต่อเนื่อง

หลังจากนั้น แพทย์จะทำการตรวจร่างกายเพื่อแยกโรค หรือภาวะทางกายที่อาจเป็นสาเหตุ เช่น ความผิดปกติของระบบทางเดินหายใจ หรือโรคประสาทบางชนิด และหากสงสัยว่ามีภาวะหยุดหายใจขณะหลับหรือความผิดปกติของการนอนรูปแบบอื่น ๆ อาจมีการส่งตรวจเพิ่มเติมด้วยการทำการตรวจการนอนหลับ (Sleep Test) เพื่อวิเคราะห์การทำงานของระบบต่าง ๆ ของร่างกายระหว่างการนอนหลับ

เมื่อได้ผลการตรวจแล้ว แพทย์จะพิจารณาสาเหตุที่แท้จริงของภาวะนอนไม่หลับ และวางแผนการรักษาที่เหมาะสม เช่น หากเกิดจากกลุ่มโรควิตกกังวล (Anxiety Disorder) การรักษาจะมุ่งเน้นไปที่การบำบัดความวิตกกังวลร่วมกับการปรับพฤติกรรมการนอน แต่หากไม่พบสาเหตุชัดเจน แพทย์จะประเมินความรุนแรงของอาการเพื่อกำหนดแนวทางการรักษาที่เหมาะสมต่อไป

การรักษาโรคนอนไม่หลับ

• การรักษาโดยไม่ใช้ยา คือการบำบัดรักษาโรคนอนไม่หลับด้วยการปรับความคิดและพฤติกรรมที่เป็นอุปสรรคต่อการนอน (Cognitive Behavioral Therapy for Insomnia : CBTi) ซึ่งประกอบด้วยการให้ความรู้เรื่องการนอน การปรับสุขอนามัยการนอน และเทคนิคการผ่อนคลาย
• การรักษาโรคที่เป็นสาเหตุ หากอาการนอนไม่หลับเกิดจากโรคทางกายหรือจิตใจอื่น การรักษาโรคต้นเหตุนั้น ๆ จะช่วยให้อาการนอนไม่หลับดีขึ้นตามไปด้วย
• การรักษาด้วยยา แพทย์อาจพิจารณาให้ยานอนหลับเพื่อช่วยบรรเทาอาการในระยะสั้น แต่จะใช้ด้วยความระมัดระวังและอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์เท่านั้น เพราะการใช้ยาต่อเนื่องเป็นเวลานานอาจทำให้ติดยาได้

วิธีแก้อาการนอนไม่หลับด้วยการปรับพฤติกรรม

• เข้านอนและตื่นนอนให้เป็นเวลาเดียวกันทุกวัน เพื่อปรับนาฬิกาชีวภาพของร่างกาย
• สร้างกิจวัตรที่ช่วยให้ผ่อนคลายก่อนนอนประมาณ 30 นาที เช่น การอาบน้ำอุ่น อ่านหนังสือ หรือฟังเพลงเบาๆ
• หลีกเลี่ยงคาเฟอีน นิโคติน และแอลกอฮอล์ โดยเฉพาะในช่วงบ่ายและเย็น
• จัดห้องนอนให้เงียบ มืด และเย็นสบาย ไม่มีสิ่งรบกวน
• หากนอนไม่หลับเกิน 20 นาที ให้ลุกออกจากเตียงไปทำกิจกรรมเบา ๆ แล้วกลับมานอนอีกครั้งเมื่อง่วง
• ไม่นอนตอนกลางวันนานเกิน 30 นาที เพราะจะทำให้นอนไม่หลับตอนกลางคืน
• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ ในช่วงเช้าหรือช่วงกลางวัน และไม่ควรออกกำลังกายก่อนเวลานอน 2 ชั่วโมง
• งดรับประทานอาหารหนัก ๆ ก่อนเข้านอน

การปรับพฤติกรรมร่วมกับการดูแลจิตใจจะช่วยให้การนอนหลับดีขึ้นอย่างยั่งยืน

การนอนไม่หลับเป็นครั้งคราวเป็นเรื่องปกติ แต่การนอนไม่หลับเรื้อรังจะส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตและสุขภาพในระยะยาว การปรับเปลี่ยนสุขอนามัยของการนอนหลับคือสิ่งแรกที่ควรทำ ซึ่งจะช่วยส่งเสริมให้การนอนหลับดีขึ้น แต่หากอาการยังไม่ดีขึ้น การเข้าพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุที่แท้จริงและรับการดูแลที่ถูกต้องคือแนวทางที่ดีที่สุดในการกลับมานอนหลับอย่างมีคุณภาพอีกครั้ง

เมื่อปัญหานอนไม่หลับเกิดจากความเครียด หรือปัญหาทางจิตใจ ที่โรงพยาบาลแบงค็อก เมนทัล เฮลท์ (BMHH) เรามีทีมจิตแพทย์มากประสบการณ์พร้อมประเมินหาสาเหตุและวางแผนการรักษาแบบองค์รวม เพื่อช่วยให้การนอนหลับมีคุณภาพอีกครั้ง

นัดหมายเข้าพบจิตแพทย์และสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่

โทรศัพท์: 02-589-1889

LINE Official Account: @bmhh

Location: https://maps.app.goo.gl/MCKXwQMK1mCshWKdA

บทความโดย

นพ.ณชารินทร์ พิภพทรรศนีย์
จิตเวชผู้ใหญ่
โรงพยาบาลแบงค็อก เมนทัล เฮลท์ (BMHH)