หยุดยาเอง!!! เสี่ยงอาการถอนยาจิตเวช มีแต่เสียกับเสีย

​ผู้ป่วยจิตเวชบางรายอาจมีความคิดว่าอาการที่เป็นอยู่เริ่มดีขึ้นแล้ว หรือฉันสามารถอยู่ได้โดยไม่ต้องรักษาแล้ว จึงตัดสินใจหยุดยาเองและไม่ไปพบจิตแพทย์อีก แต่รู้หรือไม่ การหยุดยาเองอาจทำให้เกิดผลเสียตามมา เช่น

• อาการของโรคกำเริบ ยารักษาโรคจิตเวชจะช่วยควบคุมอาการของโรคให้อยู่ในระดับที่ควบคุมได้ หากหยุดยาเอง อาการของโรคอาจกำเริบรุนแรงขึ้นกว่าเดิม เช่น อาการซึมเศร้าจากการหยุดยาต้านเศร้า  อาการวิตกกังวล อาการหวาดระแวง อาการประสาทหลอน เป็นต้น
• เกิดอาการถอนยาจิตเวช เป็นอาการที่พบได้เมื่อหยุดยารักษาโรคจิตเวชเอง อาการถอนยาอาจแตกต่างกันไปตามชนิดของยาที่ใช้ เช่น อาการอ่อนเพลีย ง่วงนอน คลื่นไส้ อาเจียน ปวดศีรษะ หงุดหงิด กระสับกระส่าย นอนไม่หลับ เป็นต้น อาการถอนยาอาจรุนแรงและอาจเป็นอันตรายได้
• เพิ่มความเสี่ยงที่จะเกิดภาวะแทรกซ้อน การหยุดยารักษาโรคจิตเวชเอง อาจเพิ่มความเสี่ยงที่จะเกิดภาวะแทรกซ้อนอื่น ๆ เช่น ภาวะซึมเศร้ารุนแรง โรคจิตเภท โรคไบโพลาร์ เป็นต้น

จากที่กล่าวไปข้างต้น จะเห็นว่าหนึ่งในผลเสียของการหยุดยาเองคือ “อาการถอนยา” ซึ่งอาการนี้ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ยารักษาโรคจิตเวชเท่านั้น แต่สามารถเกิดขึ้นได้กับการหยุดยา หรือสารอื่น ๆ ได้เช่นกัน เราจะมาลงรายละเอียดกันว่า อาการถอนยาคืออะไร และเกิดขึ้นได้อย่างไร

อาการถอนยา คืออะไร

อาการถอนยา หรือที่เรียกว่า Withdrawal ทางการแพทย์ เป็นอาการที่เกิดขึ้นเมื่อร่างกายหยุดใช้ หรือลดการใช้ยา หรือสารที่เคยใช้เป็นประจำอย่างกะทันหัน ร่างกายที่เคยชินต่อสารนั้น ๆ จึงเกิดปฏิกิริยาต่อต้านอย่างรุนแรง ก่อให้เกิดอาการทางกายและทางจิตใจ อาการนี้สามารถเกิดขึ้นได้หลังจากหยุดใช้สารหลายชนิด ไม่ว่าจะเป็น การหยุดใช้ยาเสพติดแบบหักดิบแทนวิธีเลิกยาเสพติดที่ปลอดภัย การหยุดใช้ยาที่ใช้รักษาโรคบางชนิด หรือแม้แต่แอลกอฮอล์

อาการถอนยามีอะไรบ้าง

อาการถอนยา ไม่ว่าจะอาการถอนยาจิตเวช หรืออาการถอนยาจากสารต่าง ๆ จะแตกต่างกันไปตามชนิดของสารที่ใช้และปริมาณของสารที่เข้าสู่ร่างกาย แต่โดยทั่วไปสามารถแบ่งอาการที่พบบ่อยได้เป็น 2 กลุ่มหลัก

อาการทางร่างกาย

• คลื่นไส้ อาเจียน หรือท้องร่วง
• ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยตามกล้ามเนื้อและข้อ
• ตัวสั่น มือสั่น เหงื่อออกมากผิดปกติ หรือหนาวสั่น
• น้ำมูกน้ำตาไหล คัดจมูก
• ใจสั่น หัวใจเต้นเร็ว

อาการทางจิตใจและอารมณ์

• หงุดหงิดง่าย อารมณ์แปรปรวนอย่างรุนแรง
• วิตกกังวล กระสับกระส่าย อยู่ไม่นิ่ง
• มีภาวะซึมเศร้า สิ้นหวัง
• มีปัญหาในการนอนหลับ หรือฝันร้าย
• ไม่มีสมาธิ สับสน

ในกรณีที่รุนแรง ผู้ป่วยอาจมีอาการชัก ประสาทหลอน ซึ่งถือเป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ที่ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที

อาการถอนยากี่วันหาย

ระยะเวลาและความรุนแรงของอาการถอนยาไม่เท่ากันในแต่ละคน ขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายอย่าง เช่น ชนิดของยาที่ใช้ (ยาที่ออกฤทธิ์สั้นมักมีอาการถอนยาที่เกิดขึ้นเร็วและรุนแรงแต่จบในเวลาสั้นกว่า) ปริมาณและความถี่ที่ใช้ และสุขภาพโดยรวมของแต่ละบุคคล โดยทั่วไปอาการมักจะรุนแรงที่สุดในช่วง 3-5 วันแรก และค่อย ๆ ทุเลาลง แต่ในบางกรณีอาจคงอยู่นานหลายสัปดาห์

• แอลกอฮอล์ อาการอาจคงอยู่ประมาณ 5-7 วัน
• เฮโรอีน อาการอาจคงอยู่ประมาณ 4-10 วัน
• ยาชนิดออกฤทธิ์นาน เช่น เมทาโดน อาการอาจกินเวลานานกว่า 10 วันขึ้นไป

วิธีแก้อาการถอนยา

ไม่ควรพยายามจัดการกับอาการถอนยาที่รุนแรงด้วยตนเอง เพราะอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ วิธีแก้อาการถอนยาจิตเวชที่ปลอดภัยที่สุด คือการเข้ารับการถอนพิษยาภายใต้การดูแลของแพทย์ที่โรงพยาบาลเฉพาะทางด้านจิตเวช ซึ่งแพทย์จะประเมินความรุนแรงและวางแผนการดูแลที่เหมาะสม โดยอาจมีการให้ยาเพื่อช่วยบรรเทาอาการต่าง ๆ เช่น ยาแก้คลื่นไส้ ยาคลายกังวล หรือยาที่ช่วยป้องกันอาการชัก ควบคู่ไปกับการให้สารน้ำและวิตามินเพื่อประคับประคองร่างกายให้ผ่านช่วงเวลาที่ยากลำบากนี้ไปได้อย่างปลอดภัย

อาการถอนยาจากการหยุดยาเอง อันตรายกว่าที่คิด ดังนั้น หากจำเป็นต้องหยุดยารักษาโรคจิตเวช ควรปรึกษาจิตแพทย์ก่อนเสมอ จิตแพทย์จะเป็นผู้พิจารณาว่าควรหยุดยาอย่างไรและเมื่อใด เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาที่ปลอดภัยและมีประสิทธิภาพ

นอกจากนี้ ผู้ป่วยควรปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด ไม่ควรหยุดยาเองโดยเด็ดขาด แม้ว่าอาการของโรคจะดีขึ้นแล้วก็ตาม เพราะอาการของโรคอาจกลับมากำเริบได้อีกครั้ง

ผศ.พิเศษ นพ.ปราการ ถมยางกูร

จิตเวชผู้ใหญ่ – โรงพยาบาลแบงค็อก เมนทัล เฮลท์

สามารถนัดหมายล่วงหน้าได้ที่