โรควิตกกังวล (Anxiety Disorder) คืออะไร อาการแบบไหนเข้าข่ายโรคนี้

ปัจจุบันทุกคนต้องเผชิญกับความวิตกกังวล  ความเครียด จากการใช้ชีวิตประจำวัน เช่น การทำงาน การเรียน การสอบ เป็นต้น ซึ่งความกลัวหรือความกังวลเป็นอารมณ์พื้นฐานของมนุษย์ ที่สามารถเกิดขึ้นได้ทุกช่วงของชีวิต โดยในคนปกติความเครียด วิตกกังวลจะหายไปเมื่อเหตุการณ์สิ้นสุดลง แต่เมื่อไหร่ที่ความกังวลนั้นยากต่อการรับมือและเป็นมานานกว่า 6 เดือน อาจทำให้กลายเป็น “โรควิตกกังวล” ที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพจิตใจและการใช้ชีวิตประจำวัน

โรควิตกกังวลคืออะไร

โรควิตกกังวล (Anxiety Disorder) คือโรคทางจิตเวชชนิดหนึ่งที่ผู้ป่วยจะมีความรู้สึกกังวล กลัว หรือตื่นตระหนกมากเกินกว่าเหตุ จนไม่สามารถควบคุมความคิดและอารมณ์ของตนเองได้ ซึ่งความรู้สึกเหล่านี้มีความรุนแรงและยาวนาน แตกต่างจากความกังวลหรือความเครียดทั่วไปที่เกิดขึ้นเพียงชั่วคราว โดยอาจมีอาการทางร่างกายร่วมด้วย เช่น ใจสั่น กระสับกระส่าย กล้ามเนื้อตึง นอนไม่หลับ หรือรู้สึกเหนื่อยง่าย

โรควิตกกังวลมีกี่ประเภท

โรควิตกกังวลสามารถแบ่งออกได้เป็น 6 ประเภท ดังนี้

• โรควิตกกังวลทั่วไป (Generalized Anxiety Disorder) นายแพทย์ณชารินทร์ พิภพทรรศนีย์ จิตแพทย์โรงพยาบาล BMHH – Bangkok Mental Health Hospital กล่าวว่า โรควิตกกังวลทั่วไป (Generalized Anxiety Disorder)  เป็นโรคทางจิตเวชชนิดหนึ่งที่มีระดับความกังวลที่มากกว่าปกติอย่างต่อเนื่อง ในหลาย ๆ เรื่อง จนส่งผลต่อการดำเนินชีวิตประจำวัน เช่น ทำให้ไม่สามารถควบคุมหรือปรับตัวให้รับมือกับเหตุการณ์ต่าง ๆ ได้
• โรคแพนิค (Panic Disorder) คือการเกิดความรู้สึกกลัวและตื่นตระหนกอย่างรุนแรงขึ้นมาทันทีทันใดโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน มักมีอาการทางกายร่วมด้วย เช่น ใจสั่น หายใจไม่อิ่ม รู้สึกเหมือนจะตาย หรือควบคุมตัวเองไม่ได้
• โรคกลัวแบบเฉพาะเจาะจง (Specific Phobia) คือการมีความกลัวอย่างรุนแรงต่อสิ่งใดสิ่งหนึ่งหรือสถานการณ์ใดสถานการณ์หนึ่งโดยเฉพาะ เช่น กลัวที่แคบ กลัวความมืด กลัวสุนัข กลัวเลือด หรือกลัวความสูง เมื่อเผชิญหน้าจะเกิดอาการแพนิคได้
• โรคกลัวสังคม (Social Anxiety Disorder) คือ ความวิตกกังวลอย่างรุนแรงเมื่อต้องเผชิญสถานการณ์ทางสังคม กลัวถูกจับจ้อง กลัวถูกวิจารณ์ หรือทำเรื่องน่าอับอาย จนพยายามหลีกเลี่ยงการพบปะผู้คน
• โรคย้ำคิดย้ำทำ (Obsessive Compulsive Disorder: OCD) คือการมีความคิดซ้ำ ๆ ที่ก่อให้เกิดความกังวล (ย้ำคิด) และต้องแสดงพฤติกรรมบางอย่างซ้ำ ๆ (ย้ำทำ) เพื่อลดความกังวลนั้น เช่น คิดว่าลืมล็อกประตู จึงต้องเดินกลับไปตรวจเช็กหลาย ๆ รอบ
• โรคเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนใจ (Post-Traumatic Stress Disorder: PTSD) คือความผิดปกติที่เกิดขึ้นหลังจากเผชิญหรือรู้เห็นเหตุการณ์ร้ายแรง เช่น ภัยพิบัติ อุบัติเหตุรุนแรง หรือถูกทำร้าย ผู้ป่วยจะนึกถึงเหตุการณ์นั้นซ้ำ ๆ ตื่นตระหนกง่าย และหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นที่ทำให้นึกถึงเหตุการณ์

โรควิตกกังวลเกิดจากสาเหตุใด

สาเหตุของการเกิดโรควิตกกังวลนั้น มักประกอบด้วยหลายปัจจัย ได้แก่

ปัจจัยทางชีวภาพและพันธุกรรม

• ความไม่สมดุลของสารเคมีในสมอง สารสื่อประสาทที่ควบคุมอารมณ์ เช่น เซโรโทนิน (Serotonin), นอร์เอพิเนฟริน (Norepinephrine) และโดปามีน (Dopamine) ทำงานผิดปกติ
• พันธุกรรม หากมีบุคคลในครอบครัวสายตรงป่วยเป็นโรควิตกกังวล จะมีความเสี่ยงสูงขึ้น
• พื้นฐานอารมณ์แต่กำเนิด เช่น ผู้ที่มีนิสัยขี้อาย เก็บตัว ไม่กล้าแสดงความรู้สึก หรือหลีกเลี่ยงสถานการณ์ที่ไม่คุ้นเคยตั้งแต่เด็ก

ปัจจัยทางจิตสังคมและสิ่งแวดล้อม

• การเผชิญกับความ เครียดสะสม การเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในชีวิต ปัญหาการทำงาน ภาระหนี้สิน หรือความกดดันจากสังคม ซึ่งหากปล่อยไว้เรื้อรังอาจนำไปสู่โรคเครียด หรือโรควิตกกังวลได้
• รูปแบบการเลี้ยงดู การเลี้ยงดูที่ปกป้องมากเกินไป การใช้ความรุนแรง หรือการเลียนแบบพฤติกรรมวิตกกังวลจากพ่อแม่
• เหตุการณ์สะเทือนใจในอดีต (Trauma) ประสบการณ์เลวร้ายที่ฝังใจ

อาการของโรควิตกกังวล

• มีความกังวลหลาย ๆ เรื่องเป็นระยะเวลานานกว่า 6 เดือน
• รู้สึกว่าตนเองไม่สามารถควบคุมความกังวลหรือความคิดฟุ้งซ่านได้
• ตื่นตระหนก รู้สึกกลัว ไม่สบายใจ
• ควบคุมความคิดตัวเองไม่ได้
• ขาดความมั่นใจในตัวเอง
• นอนไม่หลับ หรือหลับ ๆ ตื่น ๆ หลับไม่สนิท
• ปวดกล้ามเนื้อ ปวดหัว ตึงเครียดตามร่างกาย
• เวียนหัว อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย
• เหงื่อออกเยอะ ใจสั่น มือสั่น หายใจไม่อิ่ม
• กระสับกระส่าย หงุดหงิดง่าย ขาดสมาธิ ใจลอย

การตรวจวินิจฉัยโรควิตกกังวล

จิตแพทย์จะสอบถามเกี่ยวกับอาการทางอารมณ์ อาการทางกาย ระยะเวลาที่เป็น เหตุการณ์ความเครียดในชีวิต ประวัติความเจ็บป่วยในครอบครัว รวมถึงการใช้ยาและสารเสพติด อาจใช้แบบประเมินสุขภาพจิต เพื่อประกอบการวินิจฉัยว่าเป็นโรควิตกกังวลประเภทใด และประเมินภาวะอื่น ๆ ที่อาจเกิดร่วมด้วย เช่น โรคซึมเศร้า

นอกจากนี้ อาจมีการตรวจร่างกายและส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการ เพื่อคัดกรองและแยกโรคทางกายอื่น ๆ ที่อาจทำให้เกิดอาการคล้ายโรควิตกกังวลออกไป เช่น โรคไทรอยด์เป็นพิษ โรคหัวใจ หรือโรคหอบหืด

การรักษาโรควิตกกังวล

การรักษามีทั้งการรักษาด้วยยา และจิตบำบัด โดยขึ้นอยู่กับประเภทและความรุนแรงของโรค

• การบำบัดความคิดและพฤติกรรม (Cognitive Behavioral Therapy: CBT) เป็นรูปแบบจิตบำบัดที่มุ่งช่วยให้ผู้ป่วยสังเกตความคิดและความเชื่อที่อาจทำให้เกิดความกังวล จากนั้นเรียนรู้การปรับมุมมองและพฤติกรรมเพื่อรับมือกับสถานการณ์ต่าง ๆ ได้ดีขึ้น
• การรักษาด้วยยา เช่น ยาต้านเศร้ากลุ่ม SSRI หรือยาคลายความวิตกกังวล ซึ่งยาจะช่วยปรับสมดุลสารเคมีในสมอง และช่วยบรรเทาอาการลง ทำให้ผู้ป่วยสามารถกลับมาใช้ชีวิต รับมือกับเหตุการณ์ต่าง ๆ ได้ดีขึ้น 

การป้องกันโรควิตกกังวล

• หมั่นสังเกตอารมณ์และความรู้สึกของตนเองอยู่เสมอ หากรู้ตัวว่าเริ่มเครียด ควรหาวิธีจัดการทันที
• หลีกเลี่ยงการดื่มแอลกอฮอล์ การใช้สารเสพติด ซึ่งอาจกระตุ้นให้วิตกกังวลกว่าเดิมได้
• หลีกเลี่ยงความเครียด พยายามทำจิตใจให้ผ่อนคลายด้วยการฝึกลมหายใจ หรือทำกิจกรรม งานอดิเรกที่จะช่วยลดหรือเบี่ยงเบนจากความเครียด
• นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ ให้สมองได้พักฟื้น
• ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ เพื่อลดฮอร์โมนความเครียดและหลั่งสารความสุข
• รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ ให้ครบ 5 หมู่

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

โรควิตกกังวลรักษาหายขาดได้หรือไม่

โรควิตกกังวลสามารถรักษาจนหายขาดและผู้ป่วยสามารถกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขตามปกติ หากได้รับการรักษาที่ถูกต้องและต่อเนื่อง ทั้งการปรับความคิดและพฤติกรรม ควบคู่กับการใช้ยาตามคำแนะนำของจิตแพทย์

ปล่อยโรควิตกกังวลไว้ ไม่รักษาได้ไหม หายเองได้หรือเปล่า

หากปล่อยทิ้งไว้โดยไม่รับการรักษา อาการมักจะรุนแรงขึ้น ส่งผลกระทบต่อร่างกาย หน้าที่การงาน ความสัมพันธ์ และอาจนำไปสู่ปัญหาที่รุนแรงกว่า เช่น การพึ่งพาสารเสพติด แอลกอฮอล์ หรือเกิดโรคซึมเศร้าแทรกซ้อนจนมีความคิดอยากทำร้ายตัวเองได้

แพนิคกับวิตกกังวลทั่วไปต่างกันอย่างไร

โรคแพนิคมักเกิดความกลัวหรือตื่นตระหนกขึ้นอย่างฉับพลัน อาการรุนแรงและเกิดขึ้นเป็นช่วง ๆ เช่น ใจสั่น หายใจไม่อิ่ม แน่นหน้าอก เวียนศีรษะ หรือกลัวว่าจะเป็นอันตราย ส่วนโรควิตกกังวลทั่วไปมักเป็นความกังวลที่เกิดขึ้นต่อเนื่องหรือมากเกินไปเกี่ยวกับหลายเรื่องในชีวิต จนควบคุมความคิดได้ยากและส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวัน

หากป่วยเป็นโรควิตกกังวล สามารถตั้งครรภ์ได้ไหม

สามารถตั้งครรภ์ได้ตามปกติ แต่ควรแจ้งและปรึกษาจิตแพทย์ก่อนวางแผนตั้งครรภ์ เนื่องจากยาบางชนิดอาจส่งผลกระทบต่อทารกในครรภ์ แพทย์อาจพิจารณาปรับลดขนาดยา เปลี่ยนชนิดยา หรือเน้นการรักษาด้วยวิธีจิตบำบัดและพฤติกรรมบำบัดแทนในช่วงตั้งครรภ์

โรควิตกกังวลจัดการได้ ปรึกษาจิตแพทย์เพื่อดูแลสุขภาพใจตั้งแต่วันนี้

โรควิตกกังวลไม่ใช่เรื่องของความอ่อนแอหรือการคิดไปเอง แต่เป็นความเจ็บป่วยทางจิตใจที่ส่งผลกระทบต่อร่างกายและการใช้ชีวิต ซึ่งต้องได้รับการดูแลอย่างถูกต้อง การพยายามแบกรับความเครียดและความกังวลไว้เพียงลำพังอาจยิ่งทำให้อาการแย่ลงและบั่นทอนความสุขในแต่ละวัน หากคุณหรือคนที่คุณรักกำลังเผชิญกับความกังวลที่ยากจะควบคุม การเปิดใจและเข้ารับคำปรึกษาจากจิตแพทย์คือทางออกที่จะช่วยให้คุณเข้าใจต้นตอของปัญหาและเรียนรู้วิธีรับมือได้อย่างตรงจุด

โรงพยาบาลแบงค็อก เมนทัล เฮลท์ (BMHH) โรงพยาบาลจิตเวชในเครือโรงพยาบาลเวชธานี พร้อมให้บริการดูแลสุขภาพจิตในบรรยากาศที่ปลอดภัยและเป็นส่วนตัว โดยทีมจิตแพทย์และนักจิตวิทยาคลินิกที่พร้อมรับฟังและให้คำปรึกษาอย่างเหมาะสม เพื่อช่วยให้คุณเข้าใจและจัดการกับความกังวล พร้อมกลับมาใช้ชีวิตประจำวันได้อย่างมั่นใจยิ่งขึ้น

บทความโดย
นายแพทย์ณชารินทร์ พิภพทรรศนีย์
จิตเวชผู้ใหญ่
จิตแพทย์โรงพยาบาล BMHH – Bangkok Mental Health Hospital

นัดหมายเข้าพบจิตแพทย์และสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่

โทรศัพท์: 02-589-1889
LINE Official Account: @bmhh
Location: https://maps.app.goo.gl/MCKXwQMK1mCshWKdA