อาการเหม่อลอย สัญญาณความผิดปกติของสมองและสุขภาพจิต

เคยไหมที่กำลังนั่งทำงานหรือคุยกับเพื่อนอยู่ดี ๆ จิตใจกลับล่องลอยออกไปไกลโดยไม่รู้ตัว กว่าจะรู้สึกตัวอีกทีก็ผ่านไปหลายนาที อาการ “เหม่อลอย” เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นได้กับทุกคนเมื่อร่างกายอ่อนเพลียหรือขาดสมาธิ แต่หากอาการนี้เกิดขึ้นบ่อยจนรบกวนการใช้ชีวิต หรือคนรอบข้างเริ่มทักว่าคุณนิ่งเงียบผิดปกติ นี่อาจไม่ใช่แค่นิสัยส่วนตัว แต่อาจเป็นสัญญาณเตือนความผิดปกติของการทำงานในสมอง หรือจุดเริ่มต้นของปัญหาสุขภาพจิตที่ซ่อนอยู่

เหม่อลอยคืออะไร เมื่อสมองตัดขาดจากโลกความจริง

อาการเหม่อลอย คือภาวะที่ระดับความตื่นตัวของสมองลดลงชั่วคราว ทำให้การรับรู้ต่อสิ่งแวดล้อมภายนอกตัดขาดไป ในทางวิทยาศาสตร์สมอง อธิบายได้ว่าเป็นการทำงานของ “เครือข่ายประสาทเหม่อลอย” (Default Mode Network) ที่ทำหน้าที่เกี่ยวกับความคิดภายใน จินตนาการ หรือความทรงจำในอดีต เข้ามามีบทบาทมากกว่า “เครือข่ายประสาทโฟกัสกับสิ่งภายนอก” (Central Executive Network)

เมื่อสมองส่วนที่ทำหน้าที่ดึงสติกลับมาทำงานบกพร่อง หรือสวิตช์การทำงานไม่ทันท่วงที จะทำให้เราตกอยู่ในภวังค์ เหม่อลอยได้ง่าย ซึ่งอาจดูเหมือนคนใจลอยทั่วไป แต่ในทางการแพทย์ อาการนี้อาจซ่อนความผิดปกติที่ต้องได้รับการดูแล

เหม่อลอยเกิดจากอะไรได้บ้าง

สาเหตุของอาการเหม่อลอยนั้นหลากหลาย ตั้งแต่ปัจจัยพื้นฐานทางร่างกายไปจนถึงความผิดปกติของสารเคมีในสมอง โดยสามารถแบ่งกลุ่มสาเหตุ ได้ดังนี้

ปัจจัยทั่วไปในชีวิตประจำวัน

ในคนปกติทั่วไป อาการเหม่อลอยมักเกิดจากความไม่สมดุลของร่างกายและจิตใจชั่วคราว ซึ่งแก้ไขได้ด้วยการปรับพฤติกรรม เช่น

• การพักผ่อนไม่เพียงพอ สมองที่เหนื่อยล้าจะประมวลผลช้าลงและหลุดโฟกัสได้ง่าย
• ความเครียดและความวิตกกังวล เมื่อมีเรื่องให้คิดมาก สมองจะดึงพลังงานไปใช้กับความคิดวนเวียนภายในจนตัดขาดจากโลกภายนอก
• การใช้งานสมองหนักเกินไป การทำหลายอย่างพร้อมกันทำให้สมองล้าและเกิดอาการเหม่อลอยเพื่อพักการทำงานชั่วคราว

อาการเหม่อลอยในเด็ก สัญญาณ “โรคสมาธิสั้น”

ในเด็กวัยเรียน อาการเหม่อลอยมักถูกเข้าใจผิดว่าเด็กขี้เกียจหรือไม่ตั้งใจเรียน แต่แท้จริงแล้วอาจเป็นอาการขาดสมาธิ (Inattention) ของโรคสมาธิสั้น เด็กกลุ่มนี้จะไม่ค่อยซนหรืออยู่นิ่งไม่ได้ แต่จะมีลักษณะเงียบ เหม่อบ่อย ขี้ลืม และวอกแวกง่าย เนื่องจากสมองส่วนหน้าซึ่งทำหน้าที่ควบคุมความสนใจทำงานได้ไม่เต็มที่ ทำให้หลุดโฟกัสจากสิ่งที่ทำอยู่ตรงหน้าได้ง่ายกว่าเด็กทั่วไป

อาการเหม่อลอยจาก “โรคซึมเศร้า”

อาการเหม่อลอยในผู้ป่วยซึมเศร้ามักมาพร้อมความคิดวนซ้ำเรื่องลบ ผู้ป่วยอาจนั่งนิ่ง ตอบสนองช้า ไม่ใช่เพราะไม่อยากคุย แต่สมองกำลังติดอยู่ในวงจรความคิดภายใน เครือข่ายประสาทที่ช่วยสลับความสนใจทำงานลดลง ทำให้ดึงตัวเองกลับสู่เหตุการณ์ตรงหน้าลำบาก

อาการเหม่อลอยจาก “โรคลมชัก”

อีกหนึ่งสาเหตุที่น่ากังวลและมักถูกมองข้ามคือ “โรคลมชักชนิดเหม่อ” (Absence Seizure) หรือชักเหม่อ อาการชักรูปแบบนี้จะไม่มีการเกร็งกระตุกให้เห็น แต่ผู้ป่วยจะมีอาการเหม่อลอยนิ่งค้างไปชั่วขณะ ประมาณ 5-15 วินาที ดวงตาอาจจ้องมองไปข้างหน้าอย่างไร้จุดหมาย หรือมีการขยับปากเคี้ยว ขยับมืออัตโนมัติ โดยที่เจ้าตัวไม่รู้ตัว เมื่ออาการหายไปก็จะกลับมาทำกิจกรรมต่อเหมือนไม่มีอะไรเกิดขึ้น ซึ่งหากไม่สังเกตให้ดี อาจเข้าใจผิดว่าเป็นเพียงคนใจลอยธรรมดา

การรักษาอาการเหม่อลอย

การรักษาอาการเหม่อลอยขึ้นอยู่กับสาเหตุที่ตรวจพบ หากเกิดจากความเครียดหรือพักผ่อนน้อย การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมคือหัวใจสำคัญ แต่หากเกิดจากโรคทางสมองหรือจิตเวช การรักษาจะประกอบด้วย

• บำบัดความเครียดและอารมณ์ ใช้เทคนิคผ่อนคลาย เช่น ฝึกหายใจ ทำสมาธิ หรือพูดคุยกับนักจิตวิทยา เพื่อลดภาวะสมองล้า
• รักษาโรคสมาธิสั้นหรือภาวะซึมเศร้า กรณีที่อาการเหม่อลอยเป็นส่วนหนึ่งของโรคสมาธิสั้น (ADHD) หรือภาวะซึมเศร้า การรักษาอาจรวมถึงการใช้ยา การบำบัดพฤติกรรม และการฝึกทักษะจัดการความคิด
• ยาควบคุมอาการชักในกรณีลมชัก กรณีที่อาการเหม่อลอยเกิดจากโรคชักเหม่อ ต้องรักษาโดยแพทย์ระบบประสาทและใช้ยากันชักอย่างต่อเนื่อง
• ฝึกทักษะการโฟกัสและการรับรู้ตัวเอง ฝึก Mindfulness หรือกิจกรรมที่ต้องใช้สมาธิ เพื่อเพิ่มการรับรู้และดึงสติกลับมาได้เร็วขึ้น

อาการเหม่อลอยมักถูกมองข้ามหรือเข้าใจผิดว่าเป็นเพียงปัญหาสมาธิทั่วไป แต่แท้จริงแล้วอาจเป็นความผิดปกติทางระบบประสาทและจิตใจที่ซับซ้อน โรงพยาบาลแบงค็อก เมนทัล เฮลท์ (BMHH) จึงให้ความสำคัญกับการซักประวัติอย่างละเอียดและการตรวจวินิจฉัยแยกโรค เพราะอาการเหม่อลอยจากสมาธิสั้น ซึมเศร้า หรือลมชัก มีวิธีการรักษาที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง การวิเคราะห์ที่แม่นยำจะช่วยให้ผู้ป่วยได้รับการดูแลที่ตรงจุด ลดความกังวลใจ และกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างมีคุณภาพ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

เหม่อลอยแบบไหนที่ควรรีบมาพบแพทย์ทันที

หากอาการกระทบการเรียน การทำงาน หรือทำให้เกิดอุบัติเหตุ เช่น ขับรถแล้วใจลอยจนเกือบชน เหม่อขณะข้ามถนน หรือมีอาการความจำขาดหายไปเป็นช่วง ๆ ร่วมด้วย (จำไม่ได้ว่าเมื่อกี้ทำอะไร) ควรรีบมาพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุความผิดปกติทางสมอง

เหม่อลอยธรรมดากับอาการชักแบบเหม่อลอยต่างกันอย่างไร

หากเป็นการเหม่อลอยธรรมดา เมื่อมีคนเรียกชื่อหรือสัมผัสตัว เราจะรู้สึกตัวและตอบสนองได้ทันที แต่ในกรณีของชักแบบเหม่อ ผู้ป่วยจะไม่ตอบสนองต่อเสียงเรียก ไม่รู้ตัวขณะเกิดอาการ และเมื่อหายแล้วมักจำเหตุการณ์ช่วงนั้นไม่ได้

ผู้ป่วยซึมเศร้าที่มีอาการเหม่อลอย จะมีโอกาสเป็นโรคลมชักด้วยหรือไม่

โรคซึมเศร้าและโรคลมชักเป็นคนละโรคกัน แต่สามารถพบร่วมกันได้ การวินิจฉัยแยกโรคโดยแพทย์จึงมีความสำคัญมาก

อย่าปล่อยให้อาการเหม่อลอยถูกมองข้าม ปรึกษาจิตแพทย์ ที่ BMHH

อาการเหม่อลอย ไม่ใช่นิสัยที่แก้ไม่ได้ แต่เป็นอาการที่บ่งบอกถึงสภาวะการทำงานของสมองและจิตใจ ไม่ว่าจะเกิดจากความเครียด สมาธิสั้น โรคซึมเศร้า หรือโรคลมชัก การรู้เท่าทันสาเหตุจะช่วยให้รับมือได้อย่างถูกต้อง การปล่อยทิ้งไว้อาจส่งผลเสียต่อการเรียน การทำงาน และความปลอดภัยในชีวิต การปรึกษาจิตแพทย์เพื่อวินิจฉัยแต่เนิ่น ๆ จะช่วยกู้คืนศักยภาพของสมองและคุณภาพชีวิตที่ดีกลับคืนมา

โรงพยาบาลแบงค็อก เมนทัล เฮลท์ (BMHH) โรงพยาบาลจิตเวช เรามีความพร้อมทั้งทีมจิตแพทย์และเทคโนโลยีการตรวจวินิจฉัยที่ทันสมัย เพื่อแยกแยะสาเหตุของอาการเหม่อลอยอย่างแม่นยำ ภายใต้บรรยากาศการรักษาที่อบอุ่น เป็นส่วนตัว และเข้าใจผู้ป่วยอย่างแท้จริง เพราะเราเชื่อว่าสุขภาพจิตที่ดีคือรากฐานของชีวิตที่มีความสุข เราจึงมุ่งมั่นดูแลรักษาแบบองค์รวม เพื่อให้คุณกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างเต็มศักยภาพอีกครั้ง

นัดหมายเข้าพบจิตแพทย์และสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่

โทรศัพท์: 02-589-1889

LINE Official Account: @bmhh

Location: https://maps.app.goo.gl/MCKXwQMK1mCshWKdA

บทความโดย
พญ.ปัทมาพร ทองสุขดี
จิตเวชเด็กและวัยรุ่น
โรงพยาบาลแบงค็อก เมนทัล เฮลท์ (BMHH) / Bangkok Mental Health Hospital (BMHH)