คนใกล้ตัวโกหกบ่อยคุยอย่างไรและเมื่อไรควรพบจิตแพทย์

เมื่อคนใกล้ตัวโกหกบ่อย สิ่งที่ทำให้เหนื่อยอาจไม่ใช่แค่เรื่องที่ไม่จริง แต่เป็นการต้องถามตัวเองซ้ำ ๆ ว่า “ครั้งนี้เชื่อได้ไหม” เมื่อคำอธิบายไม่ช่วยให้เข้าใจตรงกัน ความไม่แน่ใจที่สะสมอาจทำให้คู่รักหรือสมาชิกครอบครัวค่อย ๆ ห่างกัน ทั้งที่ยังอยากรักษาความสัมพันธ์ไว้

การรับมือเริ่มได้จากการแยกข้อเท็จจริงออกจากข้อสันนิษฐาน พูดถึงผลกระทบที่เกิดขึ้น และวางขอบเขตให้ชัด หากปัญหาวนซ้ำจนรบกวนความสัมพันธ์หรือสุขภาพใจ การพบจิตแพทย์เป็นทางเลือกในการทำความเข้าใจปัญหา โดยไม่ต้องวินิจฉัยคนใกล้ตัวด้วยตนเองก่อน

โกหกบ่อยไม่ได้แปลว่ามีโรคทางจิตเวชเสมอไป

คำว่า pathological lying ใช้อธิบายรูปแบบการโกหกซ้ำอย่างมากจนก่อความทุกข์หรือกระทบการดำเนินชีวิต ส่วนการกำหนดเป็นการวินิจฉัยเฉพาะยังเป็นประเด็นศึกษาทางวิชาการ จึงต้องดูความต่อเนื่อง บริบท และผลกระทบ ไม่สรุปจากการจับได้ว่าใครพูดไม่จริง

บางคนพูดไม่จริงเพื่อหลีกเลี่ยงปัญหา บางคนหวังผลประโยชน์ และบางรายอาจมีปัญหาสุขภาพจิตร่วมด้วย จึงไม่ควรเรียกทุกกรณีว่า “โรคโกหก” หรือสรุปว่าเป็น “โรคหลอกตัวเอง” ผู้อ่านสามารถดู ข้อมูลเกี่ยวกับพฤติกรรมโกหกซ้ำ เพิ่มเติม โดยใช้เป็นความรู้พื้นฐาน ไม่ใช้ติดป้ายวินิจฉัยคนรอบตัว

สังเกตผลกระทบก่อนมองหาชื่อโรค

ลองพิจารณาว่าปัญหาเกิดซ้ำอย่างไร และกระทบชีวิตของใครบ้าง ข้อมูลต่อไปนี้ช่วยเตรียมการพูดคุยกับผู้เชี่ยวชาญได้ แต่ไม่ใช่รายการตรวจเพื่อยืนยันภาวะใด

• ข้อมูลไม่ตรงกับข้อเท็จจริงซ้ำ ๆ และการชี้แจงไม่ช่วยให้เข้าใจตรงกัน
• เจ้าตัวรู้สึกหยุดพฤติกรรมได้ยาก หรือพยายามแก้ไขแล้วกลับทำซ้ำ
• คู่รักหรือครอบครัวทะเลาะกันบ่อย หลีกเลี่ยงการพูดคุย หรือไม่กล้าตัดสินใจร่วมกัน
• ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเครียด นอนไม่หลับ สมาธิลดลง หรือทำงานได้ลำบากเพราะเรื่องนี้

ควรจดเหตุการณ์สั้น ๆ ตามที่เกิดขึ้นจริง พร้อมผลกระทบและสิ่งที่อยากให้เปลี่ยน แทนการบันทึกคำกล่าวหาหรือคาดเดาเจตนา หากข้อมูลยังไม่ชัด ควรเผื่อความเป็นไปได้เรื่องความจำคลาดเคลื่อนและความเข้าใจไม่ตรงกันด้วย

ภาวะที่จิตแพทย์อาจประเมินเพิ่มเติม

รายงานผู้ป่วยบางส่วนพบพฤติกรรมนี้ร่วมกับลักษณะบุคลิกภาพหรือความผิดปกติทางบุคลิกภาพบางชนิด เช่น แบบต่อต้านสังคมหรือแบบหลงตัวเอง แต่ไม่สามารถใช้รายงานดังกล่าวเหมารวมคนที่โกหกบ่อยได้ จิตแพทย์ต้องประเมินรูปแบบการใช้ชีวิตและความสัมพันธ์ระยะยาวก่อนพิจารณาการวินิจฉัย

แพทย์อาจต้องแยกการสร้างเรื่องเจ็บป่วยใน factitious disorder ออกจากการพูดไม่จริงแบบอื่น รวมถึงแยกอาการหลงผิดซึ่งบุคคลเชื่อว่าสิ่งนั้นเป็นจริงออกจากการจงใจโกหก นอกจากนี้ยังอาจประเมินอารมณ์ การใช้สาร และความเครียดที่เกิดร่วมกัน เพื่อนำมาวางแผนดูแล โดยไม่ถือว่าการมีอาการซึมเศร้าหรือวิตกกังวลหมายถึงเป็นคนโกหก

คุยอย่างไรเมื่ออยากรักษาความสัมพันธ์

เริ่มจากเรื่องที่ตรวจสอบได้และความรู้สึกของตนเอง เช่น “ข้อมูลเรื่องนี้ไม่ตรงกัน เรารู้สึกไม่มั่นใจและอยากคุยให้ชัด” เลือกช่วงที่สงบ หลีกเลี่ยงการประจานหรือใช้ชื่อโรคเป็นคำตำหนิ และรับฟังคำอธิบายโดยยังมีสิทธิขอข้อมูลเพิ่มเติม

จากนั้นกำหนดขอบเขตที่ทำได้จริง เช่น ขอเวลาตรวจสอบข้อมูลก่อนตัดสินใจร่วมกัน หรือพักการสนทนาเมื่อเริ่มใช้อารมณ์ การเข้าใจอีกฝ่ายไม่จำเป็นต้องหมายถึงการรับปากแทน ปกปิดเรื่องไม่จริง หรือยอมรับความเสียหายซ้ำ

หากอยากชวนมาพบจิตแพทย์ อาจบอกว่า “เราอยากให้ความสัมพันธ์ดีขึ้น แต่ตอนนี้คุยกันเองแล้วเหนื่อย อยากลองไปปรึกษาด้วยกัน” เปิดโอกาสให้อีกฝ่ายมีส่วนเลือกวันและวิธีเริ่มต้น ไม่ใช้การพบแพทย์เป็นบทลงโทษ หากมีการข่มขู่หรือทำให้ไม่ปลอดภัย ควรขอความช่วยเหลือเป็นรายบุคคลและให้ความสำคัญกับความปลอดภัยก่อน

การดูแลและการรักษาขึ้นอยู่กับปัญหาที่พบ

จิตแพทย์จะประเมินรูปแบบพฤติกรรมและปัญหาสุขภาพใจที่เกี่ยวข้อง ก่อนพิจารณาแนวทางดูแล การทำจิตบำบัดอาจช่วยสำรวจสิ่งกระตุ้น ฝึกจัดการอารมณ์ และฝึกสื่อสารอย่างตรงไปตรงมา ส่วนยาจะพิจารณาตามข้อบ่งชี้ของโรคที่พบร่วม ไม่ใช่ยาที่ใช้หยุดพฤติกรรมโกหกโดยตรง

ที่ BMHH มี ข้อมูลเกี่ยวกับการบำบัด ซึ่งรวมถึงแนวทางที่ทำงานกับความคิด พฤติกรรม และความสัมพันธ์ การเลือกแนวทางใดต้องอาศัยการประเมินเป็นรายบุคคล ทั้งนี้ หลักฐานของการรักษาที่จำเพาะต่อ pathological lying ยังมีจำกัด จึงไม่ควรคาดหวังผลแน่นอนจากเทคนิคหรือจำนวนครั้งที่ตายตัว

เตรียมพบจิตแพทย์ที่ BMHH

หากเรื่องความไว้ใจกระทบการนอน การทำงาน หรือทำให้ความสัมพันธ์ติดอยู่กับความขัดแย้งซ้ำ ๆ สามารถเริ่มนัดหมายเพื่อเล่าปัญหาและรับการประเมินได้ โดยเตรียมเหตุการณ์ตัวอย่าง ระยะเวลาที่เกิดปัญหา อาการร่วม ประวัติยาและการรักษา รวมถึงสิ่งที่อยากได้รับความช่วยเหลือ

คนใกล้ชิดสามารถร่วมมาด้วยเมื่อผู้รับบริการยินยอม แต่ทีมรักษาอาจขอพูดคุยเป็นส่วนตัวในบางช่วง เพื่อให้แต่ละคนให้ข้อมูลได้อย่างอิสระ อ่าน คำแนะนำเมื่อมาถึงโรงพยาบาล เพื่อเตรียมตัวก่อนเข้ารับบริการ

หากอีกฝ่ายยังไม่พร้อม ผู้ที่ได้รับผลกระทบสามารถมาปรึกษาเรื่องความเครียดและการวางขอบเขตของตนเองก่อนได้ โดยแพทย์จะดูแลผู้ที่มารับบริการ ไม่วินิจฉัยคนที่ไม่ได้มาจากคำบอกเล่าเพียงอย่างเดียว

การเริ่มต้นปรึกษาไม่จำเป็นต้องรอให้ทุกฝ่ายเห็นตรงกันว่าปัญหาคืออะไร ผู้ที่ต้องการความช่วยเหลือสามารถ นัดหมายจิตแพทย์ที่ BMHH โรงพยาบาลแบงค็อก เมนทัล เฮลท์ เพื่อเริ่มต้นพูดคุยถึงปัญหาที่กำลังกระทบชีวิต การขอความช่วยเหลือเป็นโอกาสให้ดูแลสุขภาพใจและพิจารณาทางเลือกของความสัมพันธ์ โดยเคารพความพร้อมและขอบเขตของทุกฝ่าย

คำถามที่พบบ่อย

จับได้ว่าโกหกหลายครั้งแปลว่าเป็นโรคหรือไม่

ยังสรุปไม่ได้ ต้องพิจารณารูปแบบพฤติกรรมและบริบทอย่างรอบด้าน การตรวจพบเรื่องไม่จริงเป็นเหตุให้พูดคุยและตรวจสอบข้อมูล ไม่ใช่หลักฐานยืนยันโรคทางจิตเวช

คนใกล้ตัวไม่ยอมมาพบแพทย์ เรามาปรึกษาก่อนได้หรือไม่

ได้ ผู้ได้รับผลกระทบสามารถปรึกษาเรื่องความเครียด การสื่อสาร และขอบเขตของตนเองก่อนได้ โดยไม่ใช้การปรึกษานั้นเป็นการวินิจฉัยอีกฝ่ายแทน

การรักษาจะทำให้กลับมาไว้ใจกันได้ทันทีหรือไม่

ไม่อาจรับรองได้ การดูแลสุขภาพใจและการสร้างความไว้ใจเป็นกระบวนการที่ต้องอาศัยเวลา การเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างต่อเนื่อง และความพร้อมของแต่ละฝ่าย การเข้ารับการดูแลไม่ใช่ข้อผูกมัดว่าต้องให้อภัยหรือคงความสัมพันธ์ไว้

พญ.ชนิกา เลี้ยงชีพ
จิตแพทย์ – โรงพยาบาลแบงค็อก เมนทัล เฮลท์(BMHH)

นัดหมายเข้าพบจิตแพทย์และสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่

โทรศัพท์: 02-589-1889

LINE Official Account: @bmhh

Location: https://maps.app.goo.gl/MCKXwQMK1mCshWKdA