Toxic People คืออะไร รับมือกับคน Toxic ไม่ยากหากเข้าใจเรื่องนี้

​​เชื่อว่าหลายคนคงเคยได้ยินคำว่า Toxic หรือ Toxic People กันมาบ้าง และคงไม่มีใครอยากอยู่ใกล้คนกลุ่มนี้ เพราะคำว่า Toxic ในภาษาอังกฤษหมายถึง พิษ ดังนั้นคนที่เป็น Toxic People จึงมักจะมีความคิดความอ่านที่เป็นพิษต่อผู้อื่น ส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน และสร้างปัญหาต่อความสัมพันธ์ในหลาย ๆ ด้าน ไม่ว่าจะเป็นครอบครัว คนรัก เพื่อน หรือเพื่อนร่วมงาน

Toxic คืออะไรในบริบทต่าง ๆ

Toxic หมายถึง สิ่งที่เป็นพิษและกัดกร่อน เมื่อนำมาใช้กับความสัมพันธ์ จะไม่ได้หมายถึงตัวบุคคลเสียอย่างเดียวไป แต่อาจหมายถึงรูปแบบความสัมพันธ์ บรรยากาศรอบตัว หรือพฤติกรรมบางอย่างที่บั่นทอนทำให้ร่างกายเราแย่ลง เช่น

• ความสัมพันธ์ที่เป็นพิษ (Toxic Relationship) คือความสัมพันธ์ที่บั่นทอนจิตใจ และอารมณ์อยู่ตลอดเวลา ทำให้ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งหรือทั้งสองฝ่ายรู้สึกแย่ ไม่มีความสุข และไร้ค่า เช่น มีการควบคุม หึงเกินเหตุ ไม่ให้เกียรติ อยู่ด้วยแล้วรู้สึกเหนื่อยมากกว่ามีความสุข
• สภาพแวดล้อมที่เป็นพิษ (Toxic Environment) เช่น ที่ทำงานหรือกลุ่มเพื่อนที่เต็มไปด้วยการนินทา การแข่งขันชิงดีชิงเด่น และพลังงานลบ ทำให้รู้สึกไม่ปลอดภัยและเครียดสะสม

พฤติกรรมที่เป็นพิษ (Toxic Behavior) คือการกระทำหรือคำพูดที่สร้างความเสียหายต่อความรู้สึกของผู้อื่น ซึ่งเป็นต้นตอที่ทำให้เกิดความสัมพันธ์และสภาพแวดล้อมที่เป็นพิษ

Toxic People หรือคนท็อกซิกคืออะไร ?

Toxic People คือ ผู้ที่มักแสดงพฤติกรรมเชิงลบกับคนรอบข้าง ทำให้บรรยากาศโดยรอบดูเป็นพิษ ไม่น่าเข้าใกล้ ทำลายความรู้สึกดี ๆ เสี่ยงส่งผลเสียกับคนใกล้ตัวทั้งทางร่างกายและจิตใจ พฤติกรรม Toxic ไม่ได้จัดเป็นโรคทางจิตเวช แต่เป็นลักษณะนิสัยและพฤติกรรมที่เกิดขึ้นได้จากหลายสาเหตุ

ผลลัพธ์ของการเป็น Toxic People ที่สามารถพบได้บ่อยคือ ส่งผลเสียต่อความสัมพันธ์กับผู้อื่น คนรอบข้าง หรือแม้กระทั่งคนสนิท, ส่งผลเสียต่อสุขภาพกาย สุขภาพจิต, ส่งผลต่อการทำงาน การเรียน และคุณภาพชีวิตโดยรวม ซึ่งหากเปลี่ยนแปลงตัวเองได้ ผลกระทบเหล่านี้จะลดลง สิ่งสำคัญคือต้องมีความอดทนและไม่ท้อถอย หรือหากจำเป็น แนะนำว่าให้ขอความช่วยเหลือจากนักจิตวิทยาเพื่อรับการแก้ไขอย่างถูกวิธี

นิสัยที่บ่งบอกความเป็นคน Toxic มีอะไรบ้าง ?

อาการที่มักพบบ่อยใน Toxic People คือ การยึดตัวเองเป็นศูนย์กลาง และทำให้ผู้อื่นรู้สึกไม่สบายใจเมื่อมีปฏิสัมพันธ์ด้วย โดยสามารถจำแนกนิสัยของคนกลุ่มนี้ได้ ดังนี้

• หลงตัวเองและยึดตัวเองเป็นศูนย์กลาง: มักมีความคิดว่าตัวเองเก่งที่สุด ดีที่สุด และถูกต้องเสมอ ชอบพูดจายกยอตนเอง และมักจะพูดจาด้อยค่า หรือวิพากษ์วิจารณ์ผู้อื่นให้ดูแย่ เพื่อให้ตัวเองรู้สึกเหนือกว่า
• มีความไม่ชัดเจน เอาแน่เอานอนไม่ได้: มีอารมณ์แปรปรวน คาดเดาการกระทำได้ยาก ชอบเปลี่ยนใจหรือยกเลิกนัดกะทันหันโดยไม่แคร์ความเดือดร้อนของผู้อื่น มักให้คำสัญญาแล้วทำไม่ได้ และชอบทำเรื่องเล็กให้กลายเป็นเรื่องใหญ่
• ชอบบงการและไม่เคารพผู้อื่น: มักก้าวก่ายความเป็นส่วนตัวและตัดสินคนอื่นตามบรรทัดฐานของตัวเอง พยายามควบคุมให้ทุกคนทำตามที่ตนต้องการโดยมองข้ามมารยาทพื้นฐาน ทำให้คนรอบข้างรู้สึกอึดอัดและไม่ปลอดภัยเมื่อต้องอยู่ใกล้
• เสพติดการเรียกร้องความสนใจ: ต้องการเป็นจุดสนใจตลอดเวลา มักทำตัวให้โดดเด่นในทางที่ผิด เช่น การโกหก สร้างเรื่องดราม่า หรือทำตัวน่าสงสารเพื่อให้คนเห็นใจ
• มีปัญหาและความขัดแย้งอยู่เสมอ: ไม่ยอมรับผิด ชอบกวนน้ำให้ขุ่น รื้อฟื้นเรื่องเก่า หรือสร้างปัญหากับคนรอบตัวอยู่เสมอ
• ไม่เคยเป็นคนผิด และไม่รู้สึกผิด: ไม่ว่าจะเป็นการทะเลาะ มีปากเสียง ต่อให้พวกเขาเป็นคนก่อเรื่อง พวกเขาจะไม่มีความรู้สึกว่าตัวเองเป็นคนผิด และไม่ยอมขอโทษ หรือขอโทษแต่ไม่จริงใจ มักจะหาข้ออ้างและผลักความผิดให้ผู้อื่นแทน

คำพูด Toxic คืออะไร มีอะไรบ้าง ?

คำพูดเป็นเครื่องมือสำคัญที่คน Toxic ใช้ทำร้ายผู้อื่น คำพูดเหล่านี้มักมีลักษณะบั่นทอนจิตใจ ทำให้ผู้ฟังรู้สึกสับสนและโทษตัวเอง

• คำพูดที่ทำให้เราเริ่มสงสัย [ความจำ / ความรู้สึก] ตัวเอง (Gaslighting)  การปั่นหัวเป็นการที่ทำให้เราเริ่มสับสนเริ่มสงสัยความจำ/ความรู้สึกตัวเอง เช่น “ฉันไม่เคยพูดแบบนั้น”
• คำพูดที่โยนความผิด เช่น “ที่ฉันต้องทำแบบนี้ก็เพราะเธอ…” หรือ “ที่ฉันต้องทำแบบนี้ก็เพราะเธอทำตัวแบบนั้นก่อนไง”
• คำชมที่แฝงไปด้วยการดูถูก เช่น “เก่งนะ… สำหรับคนที่ไม่ค่อยมีประสบการณ์แบบเธอ”
• คำพูดเปรียบเทียบ เช่น “ทำไมไม่ลองทำตัวให้ได้อย่างลูกบ้านอื่นบ้าง”
• คำพูดลดคุณค่า “เรื่องแค่นี้เองจะอะไรกันนักหนา” 

สาเหตุที่ทำให้คนกลายเป็น Toxic people

การเป็น Toxic people ไม่ได้เกิดขึ้นมาเฉย ๆ สาเหตุของการเป็น Toxic People มีอยู่หลายประการ และไม่ได้เกิดขึ้นเพราะสาเหตุใดสาเหตุหนึ่งเพียงอย่างเดียว แต่เป็นผลมาจากหลาย ๆ สาเหตุผสมผสานกัน ได้แก่

• ประสบการณ์ในวัยเด็ก (Childhood trauma): หลายคนโตมาในครอบครัวที่ใช้ความรุนแรง ถูกละเลย หรือถูกกดดันอย่างหนักทำให้เขาเรียนรู้ว่าต้องบงการ หรือโจมตีคนอื่นก่อน เพื่อให้ได้รับสิ่งที่ต้องการ
• ปัญหาสุขภาพจิตที่ซ่อนอยู่: พฤติกรรม Toxic อาจเป็นอาการส่วนหนึ่งของกลุ่มโรคบุคลิกภาพ (Personolity Disorder) เช่น โรคบุคลิกภาพหลงตัวเอง (Narcisistic) หรือโรคบุคลิกภาพแปรปรวน (Borderline) ซึ่งต้องได้รับการดูแลทางสุขภาพจิต
• กลไกการป้องกันตัวที่ผิดเพี้ยน (Maladaptive Defense Mechanisms): บางคนมีความเชื่อมั่นในตนเองต่ำ (Low self-esteem) จึงใช้การด้อยค่าคนอื่นเพื่อให้ตัวเองรู้สึกมีอำนาจ หรือดูเหนือกว่า
• ขาดความเห็นอกเห็นใจคนอื่น: บางคนไม่สามารถเข้าใจความรู้สึกของคนอื่นได้ ทำให้เขาลงมือทำร้ายจิตใจคนอื่นโดยไม่รู้สึกผิด

ทำไมต้องหลีกเลี่ยงคน Toxic ?

การทนอยู่ในความสัมพันธ์ที่เป็นพิษเป็นเวลานานส่งผลเสียต่อสุขภาพจิตอย่างรุนแรง การถูกวิจารณ์และบั่นทอนอยู่เสมอจะค่อย ๆ กัดกินความภาคภูมิใจในตนเอง (Self-Esteem) สร้างความเครียดเรื้อรังซึ่งอาจนำไปสู่ภาวะวิตกกังวลหรือซึมเศร้า และขัดขวางการเติบโตและการพัฒนาตนเองของเรา

สัญญาณเตือน เมื่อกำลังอยู่ใกล้คน Toxic

บางครั้งเราอาจไม่รู้ตัวว่ากำลังอยู่ใกล้คน Toxic หรือไม่ สัญญาณที่สำคัญที่สุดคือความรู้สึกของตัวเราเอง ลองสังเกตว่าคุณมีอาการเหล่านี้หรือไม่เมื่อต้องอยู่กับใครบางคน

• รู้สึกหมดพลังงาน ทุกครั้งที่พูดคุยหรือใช้เวลาด้วยกัน 
• ต้องคอยระวังคำพูดของตัวเองตลอดเวลา กลัวว่าจะพูดอะไรผิดไปแล้วจะทำให้เขาไม่พอใจหรือเกิดปัญหาตามมา
• เริ่มสงสัยในคุณค่าและความสามารถของตัวเอง คำพูดหรือการกระทำของเขาทำให้คุณรู้สึกว่าตัวเองไม่ดีพอหรือไม่เก่งพอ
• อารมณ์ขึ้นลงรวดเร็ว เดี๋ยวดีเดี๋ยวร้ายทำให้สับสน และเหนื่อยล้าทางอารมณ์เป็นพิเศษ
• รู้สึกว่าตัวเองเป็นฝ่ายผิดอยู่เสมอ แม้ว่าจะไม่ใช่เรื่องที่คุณเป็นคนก่อ แต่บทสนทนามักจะจบลงที่คุณต้องเป็นฝ่ายขอโทษ
• รู้สึกว่าถูกกดดันให้ทำสิ่งที่ไม่อยากทำ

แนวทางรับมือกับคน Toxic อย่างถูกวิธี

หากคุณกำลังเผชิญกับความสัมพันธ์ Toxic ไม่ว่าจะในฐานะเพื่อน ครอบครัว หรือคนรัก และไม่รู้จะรับมือกับปัญหาที่เกิดขึ้นอย่างไรดี คำแนะนำเหล่านี้คือตัวอย่างแนวทางการรับมือกับคน Toxic ได้แก่

• สื่อสารอย่างตรงไปตรงมาและไม่เพิกเฉย: เมื่อถูกกระทำด้วยพฤติกรรมแย่ ๆ อย่าเก็บไว้ในใจหรือปล่อยผ่าน ให้บอกเขาไปตรง ๆ ทันทีว่าพฤติกรรมนั้นไม่ถูกต้องและส่งผลกระทบต่อความรู้สึกของคุณอย่างไร การบอกตรง ๆ ช่วยให้เขาได้รู้ตัว (Self-aware) และถือเป็นการมอบโอกาสให้เขาได้ปรับปรุงตัว
• กำหนดขอบเขตที่ชัดเจน: สร้างเกราะป้องกันให้ตัวเองโดยการกำหนดกติกาในการอยู่ร่วมกัน เช่น การจำกัดเวลาในการพูดคุย ไม่ยินยอมให้ก้าวก่ายเรื่องส่วนตัว หรือกำหนดเรื่องที่ห้ามพูดถึง หากเขาพยายามล้ำเส้น ให้แสดงจุดยืนด้วยการเดินหนีหรือยุติบทสนทนาทันที
• หลีกเลี่ยงบทสนทนาที่เป็นพิษ: พยายามพาตัวเองออกมาจากการสนทนาที่สร้างพลังลบ เช่น การนินทาว่าร้าย หรือการพูดจายั่วยุชวนทะเลาะ หากเลี่ยงไม่ได้ให้พูดคุยให้น้อยที่สุดเท่าที่จำเป็น
• อย่าโทษตัวเอง: คน Toxic มักมีทักษะในการปั่นหัวคนอื่น (Gaslighting) ให้รู้สึกสับสนและคิดว่าตัวเองเป็นฝ่ายผิด ดังนั้นจงหนักแน่นในความรู้สึกของตนเอง และรู้เท่าทันว่าความผิดปกติที่เกิดขึ้นไม่ได้มาจากตัวคุณ
• พบผู้ชำนาญการทางสุขภาพจิต: หากพยายามปรับทุกวิถีทางแล้วสถานการณ์ไม่ดีขึ้น หรือเริ่มกระทบต่อสภาวะทางอารมณ์ของคุณอย่างหนัก การไปพบจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาเพื่อขอคำแนะนำ เป็นทางออกที่ควรทำ หรือท้ายที่สุด การตัดสินใจตัดเขาออกจากชีวิตอาจเป็นทางเลือกที่ปลอดภัยที่สุดสำหรับใจคุณ

แล้วเราเป็นคน Toxic หรือไม่? วิธีเช็กว่าตัวเอง Toxic ไหม

ลองสังเกตพฤติกรรมและตั้งคำถามกับตัวเองแบบตรงไปตรงมา เช่น

• คนรอบข้างมักจะค่อย ๆ ตีตัวออกห่างจากเราหรือไม่?
• เรามักเป็นศูนย์กลางของเรื่องขัดแย้ง หรือดราม่าอยู่เสมอหรือเปล่า?
• เราจำครั้งสุดท้ายที่ยอมรับผิดอย่างจริงใจได้หรือไม่?
• เรามักจะรู้สึกว่าปัญหาทั้งหมดเกิดจากคนอื่น ไม่ใช่ตัวเราหรือเปล่า?
• เรามีความสุขเมื่อได้วิจารณ์ หรือพูดถึงข้อเสียของผู้อื่นหรือไม่?

หากคำตอบส่วนใหญ่คือ “ใช่” อาจเป็นสัญญาณว่าถึงเวลาที่เราต้องหันกลับมาดูแลและปรับปรุงพฤติกรรมของตนเอง

อย่าให้ความคิดที่เป็นพิษของคนอื่น ส่งผลเสียต่อความสัมพันธ์และกระทบกับชีวิตประจำวันของคุณในระยะยาว หากต้องการลดผลกระทบจากการมีคนใกล้ตัวเป็น Toxic People สามารถพูดคุยหรือขอความช่วยเหลือจากนักจิตวิทยาได้ที่โรงพยาบาลแบงค็อก เมนทัล เฮลท์ โรงพยาบาลที่ดูแลปัญหาทางจิตใจในเครือของโรงพยาบาลเวชธานี เรายินดีให้คำปรึกษาอย่างใกล้ชิด เพื่อให้คุณมีสุขภาพจิตที่ดีขึ้นด้วยความอบอุ่นใจ

สามารถนัดหมายล่วงหน้าได้ที่