เด็กพูดช้า ไม่ยอมพูด เกิดจากอะไร สัญญาณเตือนที่ไม่ควรมองข้าม

การเฝ้าดูลูกน้อยเติบโตและเริ่มเปล่งเสียงพูดเป็นคำแรก คือหนึ่งในช่วงเวลาที่มีความสุขที่สุดของคนเป็นพ่อแม่ แต่เมื่อถึงวัยที่ควรจะเริ่มพูดแล้วลูกกลับยังเงียบ หรือพูดได้เพียงไม่กี่คำ ทำให้เกิดคำถามตามมาว่า “เด็ก 2 ขวบไม่พูด ผิดปกติไหม” หรือ “ลูกไม่ยอมพูด 3 ขวบ แล้วทำอย่างไรดี” ภาวะเด็กพูดช้า อาจเป็นสัญญาณของปัญหาพัฒนาการบางอย่างที่ซ่อนอยู่ การทำความเข้าใจสาเหตุและสังเกตสัญญาณเตือนอย่างถูกต้อง คือก้าวแรกที่สำคัญที่สุดในการช่วยเหลือลูกให้มีพัฒนาการที่สมวัย

อาการแบบไหนถึงเรียกว่า “เด็กพูดช้า“

เราจะเริ่มสงสัยว่าเด็กอาจมีภาวะเด็กพูดช้า หากพัฒนาการทางภาษาไม่เป็นไปตามเกณฑ์ปกติ เช่น

• อายุ 15 เดือนแล้วยังไม่สามารถพูดคำที่มีความหมายได้
• อายุ 18 เดือน พูดคำที่มีความหมายได้น้อยกว่า 3 คำ
• เมื่อเด็ก 2 ขวบไม่พูด หรือยังไม่สามารถพูดคำที่มีความหมาย 2 คำต่อกันได้ เช่น “หม่ำ ข้าว” “ไป เที่ยว”
• เมื่ออายุ 3 ขวบ ยังไม่สามารถพูดเป็นประโยคสั้น ๆ ที่มีความหมายได้

หากสังเกตว่าลูกมีพัฒนาการทางภาษาที่ไม่เป็นไปตามเกณฑ์เหล่านี้ หรือเมื่อเรียกชื่อแล้วไม่หัน ไม่สนใจคำสั่งง่าย ๆ ควรเริ่มสงสัยว่าอาจมีความผิดปกติและควรรีบพาไปพบแพทย์

พัฒนาการทางภาษาและการพูดในเด็กปกติ

• 3-4 เดือน เริ่มส่งเสียงอ้อแอ้ในลำคอ ทำเสียงสูง ๆ ต่ำ ๆ
• 6-9 เดือน เริ่มเล่นเสียงโดยมีการปิดปาก เช่น “ไป ๆ”
• 9-10 เดือน เริ่มเปล่งเสียงเป็นคำที่มีความหมาย เช่น “พ่อ” “แม่” “หม่ำ ๆ”
• 1 ขวบ มักจะพูดเป็นคำเดี่ยว ๆ ที่มีความหมายร่วมกับท่าทางได้ เช่น ชี้ของ “เอา” “ไป”
• 2 ขวบ เริ่มพูด 2 คำต่อกันได้ เช่น “กินข้าว” “แม่มา” 
• 3 ขวบ พูดเป็นประโยคที่มีประธาน กริยา กรรม ได้ เช่น “หนูกินข้าว”

สาเหตุที่ทำให้เด็กพูดช้า ไม่ยอมพูด

อาการเด็กพูดช้าสามารถเกิดได้จากหลายสาเหตุ ซึ่งจำเป็นต้องได้รับการประเมินอย่างละเอียดเพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง

ความผิดปกติของเส้นประสาท 

อาจมีความผิดปกติของเส้นประสาทที่ควบคุมกล้ามเนื้อที่ใช้ในการออกเสียง (Apraxia of speech) ทำให้เด็กเข้าใจภาษาแต่ไม่สามารถเปล่งเสียงออกมาเป็นคำพูดที่ชัดเจนได้ หรือพูดได้ไม่คล่อง

ปัญหาทางการได้ยิน 

หากเด็กมีความบกพร่องทางการได้ยินหรือหูพิการ จะทำให้ไม่สามารถเรียนรู้ภาษาและการพูดจากการได้ยินเสียงรอบข้างได้ ส่งผลให้เด็กไม่ยอมพูดหรือพูดไม่เป็นภาษา

ออทิสติก

ในเด็กที่มีภาวะออทิสติก มักจะมีพัฒนาการด้านภาษาที่ล่าช้าร่วมกับความบกพร่องในทักษะการเข้าสังคม เช่น ไม่สบตา ไม่สนใจผู้อื่น หรือมีพฤติกรรมทำซ้ำ ๆ นอกจากนี้ ยังมีปัญหาในการตอบสนองต่อสิ่งเร้าทางการได้ยิน มองเห็น สัมผัส ได้กลิ่น หรือรับรส 

ภาวะบกพร่องทางสติปัญญา 

เด็กที่มีภาวะนี้จะมีพัฒนาการล่าช้าในทุก ๆ ด้าน รวมถึงด้านภาษาด้วย ไม่ใช่แค่การพูดช้าเพียงอย่างเดียว

สภาพแวดล้อม 

การที่เด็กขาดการกระตุ้นทางภาษาที่เหมาะสม เช่น การปล่อยให้เด็กดูหน้าจอโทรทัศน์หรือแท็บเล็ตมากเกินไป ทำให้เด็กสื่อสารทางเดียว หรือการที่ผู้ปกครองตอบสนองความต้องการของเด็กเร็วเกินไปจนเด็กไม่จำเป็นต้องพูดเพื่อร้องขอ

ควรทำอย่างไร เมื่อพบว่า เด็กพูดช้า หรือเด็กไม่ยอมพูด

หากสังเกตว่า เด็กพูดช้ากว่าปกติหรือไม่ยอมพูดเลย ควรพาเด็กไปพบกุมารแพทย์ เพื่อประเมินพัฒนาการโดยละเอียด และหากพบว่า มีปัญหาที่เกี่ยวข้องกับพฤติกรรมหรืออารมณ์ จำเป็นต้องเข้าพบจิตแพทย์เด็กและวัยรุ่นเพื่อทำการประเมินเชิงลึกและวางแผนการบำบัดที่เหมาะสม การได้รับการดูแลตั้งแต่เนิ่น ๆ จะช่วยให้เด็กพัฒนาทักษะการสื่อสารได้ดีขึ้นและลดความเสี่ยงต่อปัญหาทางอารมณ์ในอนาคต

ทำไมต้องพบ “จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น” เมื่อลูกพูดช้า

พ่อแม่หลายท่านอาจสงสัยว่า ทำไมต้องพบจิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น เมื่อลูกแค่พูดช้า การพบจิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น เป็นสิ่งสำคัญหากอาการเริ่มส่งผลต่อการสื่อสาร การเข้าสังคม หรือพัฒนาการทางอารมณ์ เช่น เด็กไม่สบตา ไม่ตอบสนองเมื่อเรียกชื่อ พูดติดขัดซ้ำ ๆ หรือแสดงอาการวิตกกังวลเมื่อถูกถามให้พูด พฤติกรรมเหล่านี้อาจสะท้อนถึงความผิดปกติทางพัฒนาการ หรือปัญหาทางอารมณ์ที่ต้องได้รับการประเมินอย่างละเอียดจากแพทย์สำหรับดูแลกลุ่มเด็กและวัยรุ่น

ที่โรงพยาบาลแบงค็อก เมนทัล เฮลท์ (BMHH) จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น ได้รับการฝึกฝนเฉพาะทางในการเข้าใจพัฒนาการ สมอง และอารมณ์ของเด็กแต่ละวัย สามารถประเมินเชิงลึกและออกแบบแนวทางการบำบัดเฉพาะบุคคลได้อย่างเหมาะสม พร้อมการดูแลแบบองค์รวม ทั้งด้านร่างกาย จิตใจ และสิ่งแวดล้อม เพื่อช่วยให้เด็กสามารถพัฒนาและเติบโตได้อย่างเต็มศักยภาพ พร้อมให้คำแนะนำผู้ปกครองในการดูแลสุขภาพจิตของเด็กและวัยรุ่นให้เติบโตอย่างแข็งแรงทั้งกายและใจ

การรักษาภาวะเด็กพูดช้า

• การฝึกพูด (Speech Therapy) นักแก้ไขการพูดจะเข้ามามีบทบาทสำคัญในการออกแบบโปรแกรมฝึกเพื่อกระตุ้นทักษะการสื่อสารและการออกเสียงที่เหมาะสมกับวัย
• การปรับพฤติกรรมและการเลี้ยงดู แพทย์จะให้คำแนะนำผู้ปกครองในการปรับสภาพแวดล้อมที่บ้าน เช่น การงดหน้าจอ การเพิ่มเวลาเล่นและพูดคุยกับลูกแบบมีปฏิสัมพันธ์
• การรักษาภาวะที่เกิดร่วม หากพบว่าเด็กมีปัญหาการได้ยิน ภาวะสมาธิสั้น หรือออทิสติก ก็จะส่งต่อเพื่อรับการรักษาที่ต้นเหตุนั้น ๆ ควบคู่กันไป

คำถามที่พบบ่อย

1. เด็กพูดช้าสุดได้กี่ขวบ 

หากเด็กอายุ 2 ขวบแล้วยังไม่สามารถพูดคำที่มีความหมายได้เลย หรือพูดได้แค่คำเดียว ถือว่ามีภาวะพูดช้าที่ผิดปกติควรได้รับการประเมินทันที 

2. เด็กอายุ 3 ขวบ ควรพูดประโยคไหนได้บ้าง 

เด็กวัย 3 ขวบควรจะพูดเป็นประโยคสั้น ๆ ที่มีความหมายชัดเจนได้แล้ว เช่น “หนูอยากกินนม” “พ่อไปทำงาน” หรือ “แม่หนูหิวข้าว” และควรมีคลังคำศัพท์ที่มากพอที่จะสื่อสารให้ผู้อื่นเข้าใจได้

3. ลูกเข้าใจทุกอย่างที่พูด แต่ไม่ยอมพูดตอบแบบนี้ผิดปกติไหม 

ถือว่ามีความเสี่ยงที่จะผิดปกติ แม้ว่าการที่ลูกเข้าใจคำสั่งจะแสดงว่าพัฒนาการด้านความเข้าใจภาษาค่อนข้างดี แต่การที่เด็กไม่ยอมพูดตอบอาจเกิดได้จากหลายสาเหตุ เช่น ปัญหาของอวัยวะที่ใช้ในการออกเสียง ภาวะวิตกกังวล ควรพาไปพบแพทย์เพื่อรับการประเมิน

พัฒนาการของลูกน้อย เริ่มต้นที่ความเข้าใจ

เด็กพูดช้าเป็นปัญหาที่สร้างความกังวลใจ แต่ไม่ใช่ปัญหาที่แก้ไขไม่ได้ การที่พ่อแม่สังเกตเห็นความผิดปกติและรีบพาลูกเข้ารับการประเมินอย่างถูกต้อง จะช่วยให้ลูกได้รับการกระตุ้นพัฒนาการที่ตรงจุดตั้งแต่เนิ่น ๆ และสามารถพัฒนาทักษะทางภาษาเพื่อการสื่อสารได้อย่างเต็มศักยภาพ

โรงพยาบาลแบงค็อก เมนทัล เฮลท์ (BMHH) โรงพยาบาลที่ดูแลปัญหาทางจิตใจในเครือโรงพยาบาลเวชธานี เราเข้าใจความกังวลใจของผู้ปกครองที่มีต่อพัฒนาการของลูก จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่นของเราพร้อมให้การประเมินอย่างรอบด้านเพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง ให้คำแนะนำ และวางแผนการดูแลที่เหมาะสมที่สุดสำหรับลูกของคุณ

นัดหมายเข้าพบจิตแพทย์และสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่

โทรศัพท์: 02-589-1889

LINE Official Account: @bmhh

Location: https://maps.app.goo.gl/MCKXwQMK1mCshWKdA

บทความโดย
พญ.ปัทมาพร ทองสุขดี
จิตเวชเด็กและวัยรุ่น
โรงพยาบาลแบงค็อก เมนทัล เฮลท์ (BMHH) / Bangkok Mental Health Hospital (BMHH)