สะดุ้งตื่นกลางดึกบ่อย อาการที่ไม่ควรมองข้าม

หลายคนเผชิญกับปัญหาตื่นกลางดึกบ่อย ซึ่งไม่ได้สร้างความรำคาญใจเพียงอย่างเดียว แต่ยังส่งผลกระทบโดยตรงต่อร่างกายและจิตใจในระยะยาว อาการสะดุ้งตื่นขึ้นมากลางดึกแล้วไม่สามารถข่มตานอนต่อได้ อาจเป็นเพียงพฤติกรรมที่แก้ไขได้ หรืออาจเป็นสัญญาณเตือนจากร่างกายที่กำลังร้องบอกความผิดปกติบางอย่าง บทความนี้จะพาไปสำรวจสาเหตุและแนวทางแก้ไข เพื่อให้คุณกลับมานอนหลับได้ยาวนานตลอดคืน

ภาวะตื่นกลางดึก หรือ Middle Insomnia คืออะไร

ตื่นกลางดึก หรือ Middle Insomnia คืออาการตื่นกลางดึกในเวลาเดิมซ้ำ ๆ โดยผู้ที่มีอาการนี้มักจะเข้านอนและหลับได้ตามปกติในช่วงหัวค่ำ แต่กลับมีอาการตื่นกลางดึก หรือสะดุ้งตื่นขึ้นมาหลังจากหลับไปได้เพียงไม่กี่ชั่วโมง ปัญหาสำคัญคือไม่สามารถหลับต่อได้ บางคนอาจใช้เวลานานนับชั่วโมงกว่าจะหลับได้อีกครั้ง หรือบางคนอาจตื่นแล้วนอนไม่หลับจนถึงเช้า ส่งผลให้ร่างกายพักผ่อนไม่เพียงพอ ตื่นมาแล้วรู้สึกไม่สดชื่น อ่อนเพลีย และง่วงนอนในระหว่างวัน

อาการตื่นกลางดึกบ่อยและสะดุ้งตื่น เกิดจากสาเหตุใด

การจะแก้ไขปัญหาตื่นกลางดึกบ่อยจำเป็นต้องค้นหาต้นตอที่แท้จริง ซึ่งสามารถแบ่งออกได้เป็นปัจจัยทางร่างกาย จิตใจ และสภาพแวดล้อม ดังนี้

ปัญหาทางด้านจิตใจและความเครียดสะสม

ความเครียดและวิตกกังวลเป็นศัตรูตัวฉกาจของการนอนหลับ เมื่อจิตใจแบกรับความกดดันหรือมีเรื่องให้ขบคิด สมองจะหลั่งฮอร์โมนคอร์ติซอลออกมา ซึ่งจะไปกระตุ้นระบบประสาทให้ตื่นตัว ส่งผลให้เกิดอาการสะดุ้งตื่นกลางดึก นอกจากนี้ ปัญหาโรคเครียดยังทำให้สมองไม่ยอมหยุดพัก แม้ร่างกายจะหลับไปแล้ว แต่จิตใจยังคงทำงาน ทำให้วงจรการนอนหลับไม่ลึกพอและตื่นขึ้นมาได้ง่าย

ความผิดปกติทางร่างกายและโรคประจำตัว

โรคทางกายหลายชนิดเป็นสาเหตุที่ทำให้ตื่นกลางดึกบ่อย เช่น ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ (Obstructive Sleep Apnea) ที่ทำให้ร่างกายขาดออกซิเจนจนต้องเฮือกตื่นขึ้นมาหายใจ อาการกรดไหลย้อนที่ทำให้แสบร้อนกลางอก ภาวะต่อมลูกหมากโตที่ทำให้ต้องลุกมาปัสสาวะบ่อยครั้ง หรือแม้แต่อาการปวดเรื้อรังต่าง ๆ โรคเหล่านี้ล้วนรบกวนการนอนหลับอย่างต่อเนื่อง

พฤติกรรมการใช้ชีวิตที่ส่งผลต่อคุณภาพการนอน

พฤติกรรมบางอย่างในชีวิตประจำวันอาจเป็นตัวกระตุ้นให้เกิดอาการตื่นกลางดึกโดยไม่รู้ตัว เช่น การดื่มเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนหรือแอลกอฮอล์ในช่วงเย็น การรับประทานอาหารมื้อหนักก่อนนอน การเล่นโทรศัพท์มือถือที่แสงสีฟ้าไปรบกวนการหลั่งฮอร์โมนเมลาโทนินที่ช่วยควบคุมเรื่องการนอนหลับ หรือการออกกำลังกายหนักเกินไปในช่วงใกล้เวลานอน

สภาพแวดล้อมห้องนอนที่ไม่เหมาะสม

บรรยากาศในห้องนอนมีผลอย่างมากต่อการหลับยาว หากห้องนอนมีแสงสว่างเล็ดลอดเข้ามา มีเสียงรบกวน หรืออุณหภูมิที่ร้อนหรือหนาวจนเกินไป จะทำให้ร่างกายไม่สบายตัวและสะดุ้งตื่นได้ง่าย การจัดสภาพแวดล้อมให้มืด สนิท เงียบสงบ และเย็นสบาย จึงเป็นสิ่งจำเป็น

ตื่นกลางดึกบ่อย สัญญาณเตือนโรคทางจิตเวชที่ต้องระวัง

อาการตื่นกลางดึกบ่อยไม่ได้เป็นเพียงปัญหาสุขภาพกายเท่านั้น แต่อาจเป็นอาการนำหรือสัญญาณเตือนสำคัญของโรคทางจิตเวชหลายชนิด หากคุณพบว่าตนเองมีอาการเหล่านี้ร่วมกับความเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์ ควรพิจารณาเข้าปรึกษาจิตแพทย์เพื่อรับการวินิจฉัยที่ถูกต้อง

• โรควิตกกังวล (Anxiety Disorders) ความกังวลที่มากเกินไปทำให้ผู้ป่วยมีอาการหลับ ๆ ตื่น ๆ หรือ สะดุ้งตื่น ขึ้นมาพร้อมกับอาการใจสั่น เหงื่อออก และมีความคิดวนเวียนในหัวที่ไม่สามารถหยุดคิดได้
• โรคไบโพลาร์ (Bipolar Disorder) ในช่วงที่มีอาการแมเนีย (Mania) ผู้ป่วยอาจรู้สึกว่าไม่ต้องการนอน อาจนอนหลับ ๆ ตื่น ๆ หรือนอนเพียงไม่กี่ชั่วโมงก็ตื่นขึ้นมาพร้อมพลังงานที่ล้นเหลือ 
• ภาวะเครียดหลังผ่านเหตุการณ์สะเทือนขวัญ (PTSD) ผู้ป่วยมักจะมีอาการฝันร้ายถึงเหตุการณ์ที่เลวร้ายในอดีต ทำให้สะดุ้งตื่นด้วยความหวาดกลัวและวิตกกังวลอย่างรุนแรง

หากอาการตื่นกลางดึกบ่อยเริ่มส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน มีอารมณ์ดิ่งลง หงุดหงิดง่าย หรือส่งผลต่อความสัมพันธ์กับคนรอบข้าง นี่คือสัญญาณว่าถึงเวลาที่ควรมาพบแพทย์เฉพาะทางเพื่อประเมินอาการ

โรงพยาบาลแบงค็อก เมนทัล เฮลท์ (BMHH) ตระหนักดีว่าปัญหาการนอนหลับมักมีหลายปัจจัยร่วมกันและต้องอาศัยการประเมินอย่างละเอียด จิตแพทย์ของเราจึงให้ความสำคัญกับการวินิจฉัยเพื่อแยกแยะสาเหตุอย่างแม่นยำ ว่าอาการตื่นกลางดึกบ่อยนั้นเกิดจากความผิดปกติของวงจรการนอนหลับโดยตรง หรือเป็นผลพวงจากโรคจิตเวชที่ซ่อนอยู่ 

แนวทางการรักษาของเราจึงไม่ได้จำกัดเพียงการใช้ยาเพื่อให้นอนหลับ แต่เป็นการบำบัดฟื้นฟูจิตใจควบคู่ไปกับการปรับพฤติกรรมบำบัด เพื่อให้ผู้ป่วยสามารถกลับมามีคุณภาพการนอนที่ดีและสุขภาพจิตที่แข็งแรงได้อย่างยั่งยืน โดยไม่ต้องทนทุกข์กับอาการสะดุ้งตื่นที่คอยรบกวนในทุกค่ำคืนในระยะยาว

ตื่นกลางดึกบ่อยส่งผลกระทบอย่างไร

ร่างกายจะอ่อนเพลีย ระบบภูมิคุ้มกันต่ำลง เสี่ยงต่อโรคเรื้อรังอย่างเบาหวานและความดันโลหิตสูง ในด้านจิตใจ จะทำให้สมาธิสั้นลง ความจำแย่ลง อารมณ์แปรปรวนง่าย

สะดุ้งตื่นกลางดึกบ่อย ๆ อันตรายไหม

หากเป็นการสะดุ้งตื่น พร้อมอาการหายใจไม่ออก สำลัก หรือแน่นหน้าอก อาจเป็นสัญญาณอันตรายของโรคหัวใจหรือภาวะหยุดหายใจขณะหลับ ซึ่งควรรีบไปพบแพทย์เพื่อทำ Sleep Test วิเคราะห์คุณภาพการนอนหลับ แต่หากสะดุ้งตื่นจากฝันร้ายหรือความเครียด แม้จะไม่อันตรายถึงชีวิตทันที แต่ก็บั่นทอนสุขภาพจิตอย่างรุนแรงในระยะยาว

การรักษาอาการตื่นกลางดึก

การรักษาเน้นการแก้ที่ต้นเหตุ หากเกิดจากโรคทางกายต้องรักษาโรคนั้น ๆ ควบคู่ไปกับการปรับสุขอนามัยการนอน เช่น เข้านอนและตื่นนอนให้เป็นเวลา จัดห้องนอนให้เหมาะสม หากเกิดจากปัญหาทางใจ การทำจิตบำบัด หรือการใช้ยาภายใต้การดูแลของแพทย์จะช่วยปรับสมดุลสารเคมีในสมองและลดความวิตกกังวล ช่วยให้กลับมานอนหลับได้ดียิ่งขึ้น

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ทำไมถึงตื่นกลางดึกเวลาเดิม

การตื่นกลางดึกเวลาเดิมซ้ำ ๆ มักสัมพันธ์กับนาฬิกาชีวิต (Circadian Rhythm) ของร่างกายที่ปรับให้เราตื่นในเวลานั้นโดยอัตโนมัติ รวมถึงภาวะทางอารมณ์ที่ส่งผลให้ร่างกายตื่นตัว

หากตื่นขึ้นมากลางดึกแล้วนอนต่อไม่หลับ ควรทำอย่างไร

แนะนำให้ลุกออกจากเตียงไปทำกิจกรรมเบา ๆ ในที่แสงสลัว เช่น อ่านหนังสือ หรือนั่งสมาธิ เมื่อรู้สึกง่วงแล้วจึงกลับมานอนใหม่อีกครั้ง

ยานอนหลับช่วยแก้อาการตื่นกลางดึกได้หรือไม่

ยานอนหลับอาจช่วยได้ในระยะสั้น แต่ไม่ควรซื้อยามารับประทานเอง เพราะอาจเกิดผลข้างเคียงและดื้อยาได้ การใช้ยาควรอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์เพื่อปรับยาให้เหมาะสมกับสาเหตุ

คืนคุณภาพการนอนและสุขภาพจิตที่ดี ปรึกษาจิตแพทย์ที่ BMHH

ปัญหาการนอนหลับ ไม่ว่าจะเป็นตื่นกลางดึกบ่อย หรือสะดุ้งตื่น ไม่ใช่เรื่องเล็กที่ควรมองข้าม การปล่อยทิ้งไว้อาจนำไปสู่ปัญหาสุขภาพเรื้อรังทั้งกายและใจ การเริ่มต้นดูแลตัวเองด้วยการปรับพฤติกรรมเป็นสิ่งที่ดี แต่หากอาการยังไม่ดีขึ้น การขอคำปรึกษาจากแพทย์เพื่อค้นหาสาเหตุที่แท้จริงจะช่วยให้คุณกลับมามีความสุขกับการนอนหลับได้อีกครั้ง

โรงพยาบาลแบงค็อก เมนทัล เฮลท์ (BMHH) โรงพยาบาลจิตเวชในเครือโรงพยาบาลเวชธานี พร้อมดูแลคุณด้วยจิตแพทย์และสหวิชาชีพที่มีประสบการณ์ในการวินิจฉัยและรักษาความผิดปกติของการนอนหลับที่มีสาเหตุมาจากปัญหาสุขภาพจิตอย่างครอบคลุม ไม่ว่าจะเป็นความเครียด ซึมเศร้า หรือวิตกกังวล เรามุ่งเน้นการรักษาแบบเฉพาะบุคคล เพื่อแก้ไขปัญหาที่ต้นเหตุ คืนคุณภาพชีวิตและการนอนหลับที่ดีให้แก่คุณ

คุณจีระเดช งามสีสรรค์

นักจิตวิทยาคลินิก โรงพยาบาลBMHH- Bangkok Mental Health Hospital

นัดหมายเข้าพบจิตแพทย์และสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่

โทรศัพท์: 02-589-1889

LINE Official Account: @bmhh

Location: https://maps.app.goo.gl/MCKXwQMK1mCshWKdA

บทความโดย
จีระเดช งามสีสรรค์
จิตวิทยาคลินิก
โรงพยาบาลแบงค็อก เมนทัล เฮลท์ (BMHH) / Bangkok Mental Health Hospital (BMHH)