Dyslexia คืออะไร? เข้าใจภาวะบกพร่องทางการเรียนรู้

เมื่อสังเกตเห็นว่าลูกมีปัญหาในการอ่านหนังสือ อ่านตะกุกตะกัก สะกดคำผิดบ่อย หรืออ่านข้ามบรรทัด พ่อแม่หลายคนอาจรู้สึกกังวลและเผลอตำหนิไปว่าลูกไม่ตั้งใจเรียน แต่ในความเป็นจริงแล้ว เด็กอาจไม่ได้ขี้เกียจหรือมีความคิดช้ากว่าเพื่อน แต่กำลังเผชิญกับภาวะที่เรียกว่า Dyslexia หรือภาวะบกพร่องทางการเรียนรู้ด้านการอ่าน ซึ่งเป็นปัญหาที่เกิดจากการทำงานของสมอง ไม่ใช่ระดับสติปัญญา การทำความเข้าใจภาวะ Dyslexia คือก้าวแรกที่สำคัญที่สุดที่จะช่วยให้เราสามารถสนับสนุนและพัฒนาศักยภาพที่แท้จริงของเด็กได้อย่างถูกวิธี

Dyslexia คืออะไร

Dyslexia คือภาวะบกพร่องทางการเรียนรู้ (Learning Disorder) ประเภทหนึ่งที่ส่งผลกระทบต่อความสามารถในการอ่าน เขียน และประมวลภาษา โดยไม่เกี่ยวข้องกับระดับสติปัญญาของบุคคล ผู้ที่มีภาวะนี้จะมีความยากลำบากในการแยกแยะตัวอักษร เชื่อมโยงเสียง และทำความเข้าใจกับข้อความที่อ่าน 

อาการของ Dyslexia ในแต่ละช่วงวัย

อาการของภาวะ Dyslexia สามารถสังเกตเห็นได้แตกต่างกันไปในแต่ละช่วงอายุ

วัยก่อนเข้าเรียน (อายุ 3-5 ปี)

• พูดช้ากว่าเด็กในวัยเดียวกัน หรือเรียนรู้คำศัพท์ใหม่ ๆ ได้ช้า
• มีปัญหาในการจดจำตัวอักษร ตัวเลข หรือสี
• ออกเสียงคำที่ซับซ้อนผิดเพี้ยน หรือสับสนคำที่ออกเสียงคล้ายกัน
• มีความยากลำบากในการเข้าใจคำคล้องจองหรือเพลงง่าย ๆ

วัยเรียน (อายุ 6-12 ปี)

• อ่านหนังสือได้ช้ามาก อ่านตะกุกตะกัก หรืออ่านข้ามคำ
• สะกดคำผิดบ่อยครั้ง เขียนตัวอักษรหรือตัวเลขสลับตำแหน่งกัน
• มีปัญหาในการเชื่อมโยงเสียงของตัวอักษรเข้าด้วยกัน
• พยายามหลีกเลี่ยงกิจกรรมที่ต้องใช้การอ่านออกเสียง
• ใช้เวลาทำการบ้านที่เกี่ยวข้องกับการอ่านหรือเขียนนานกว่าเพื่อน
• อ่านแล้วจับใจความได้ยากลำบาก

วัยรุ่นและผู้ใหญ่

• ยังคงอ่านหนังสือได้ช้าและต้องใช้ความพยายามอย่างมาก
• มีปัญหาในการสะกดคำ แม้จะเป็นคำง่าย ๆ ที่ใช้เป็นประจำ
• มักหลีกเลี่ยงกิจกรรมที่ต้องอ่านหนังสือเยอะ ๆ
• มีความยากลำบากในการสรุปใจความเรื่องที่ซับซ้อน
• อาจมีปัญหาในการเรียนภาษาต่างประเทศ
• อาจมีปัญหาในการคำนวณทางคณิตศาสตร์ (Dyscalculia) ร่วมด้วย

Dyslexia เกิดจากอะไร

• ปัจจัยด้านพันธุกรรม หากมีญาติสายตรง เช่น พ่อแม่หรือพี่น้อง เป็น Dyslexia เด็กก็จะมีโอกาสเสี่ยงสูงขึ้น 
• ความแตกต่างในการทำงานของสมอง ผู้ที่มีภาวะ Dyslexia จะมีการทำงานของสมองส่วนที่เกี่ยวข้องกับการอ่านและการเชื่อมโยงเสียงกับตัวอักษรที่แตกต่างจากคนทั่วไป นอกจากนี้ ภาวะ Dyslexia ยังสามารถเกิดขึ้นจากระบบประสาทและสมองกระทบกระเทือน เช่น บาดเจ็บที่สมอง โรคหลอดเลือดสมอง
• ปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม สิ่งแวดล้อมเป็นปัจจัยเสริมที่ทำให้อาการแย่ลงได้ เช่น การอยู่ในสภาพแวดล้อมที่เครียด หรือการไม่ได้รับการกระตุ้นด้านการอ่านเขียนที่เหมาะสมในวัยเด็ก อาจทำให้เด็กที่มีแนวโน้มจะเป็นอยู่แล้ว แสดงอาการที่ชัดเจนและมีปัญหาในการเรียนรู้มากกว่าปกติ

กระบวนการวินิจฉัย Dyslexia

1. การซักประวัติ แพทย์จะสอบถามถึงพัฒนาการด้านการพูด การอ่าน ประวัติสุขภาพ และประวัติการเรียนรู้อื่น ๆ ทั้งจากผู้ปกครองและคุณครู
2. การประเมินทักษะการเรียนรู้ จะมีการทำแบบทดสอบเฉพาะทางเพื่อประเมินทักษะด้านการอ่าน การสะกดคำ และความเข้าใจในการอ่าน เพื่อเทียบกับเกณฑ์มาตรฐานตามอายุ
3. การตรวจอื่น ๆ แพทย์อาจทำการตรวจการมองเห็น การได้ยิน และการประเมินทางระบบประสาท เพื่อแยกสาเหตุจากความผิดปกติอื่น ๆ ที่อาจทำให้เกิดปัญหาด้านการอ่านคล้าย Dyslexia

ภาวะแทรกซ้อนจาก Dyslexia

หากภาวะ Dyslexia ไม่ได้รับการดูแลอย่างถูกต้อง อาจนำไปสู่ปัญหาอื่น ๆ ที่ส่งผลกระทบต่อจิตใจและการใช้ชีวิตได้

ปัญหาการเรียนรู้ 

เด็กจะรู้สึกว่าการเรียนเป็นเรื่องยากลำบาก ทำงานไม่เสร็จ ส่งผลให้มีผลการเรียนที่ต่ำกว่าศักยภาพที่แท้จริง และอาจถูกเข้าใจผิดว่าไม่มีความพยายาม

ปัญหาการเข้าสังคม 

ความยากลำบากในการอ่านเขียนอาจทำให้เด็กรู้สึกอับอาย ขาดความมั่นใจ และพยายามหลีกเลี่ยงการทำกิจกรรมร่วมกับเพื่อน จนอาจนำไปสู่การแยกตัวออกจากสังคม

ปัญหาอื่น ๆ 

Dyslexia มักพบเกิดร่วมกับภาวะอื่น ๆ ได้ เช่น สมาธิสั้น (ADHD) ซึ่งจะยิ่งทำให้การเรียนรู้ยากลำบากมากขึ้น นอกจากนี้ ความเครียดและความล้มเหลวซ้ำ ๆ อาจเป็นปัจจัยเสี่ยงให้เกิดโรควิตกกังวลหรือภาวะซึมเศร้าตามมาได้

การรักษาภาวะ Dyslexia

Dyslexia ต้องอาศัยการจัดการและการสนับสนุนที่ถูกวิธี เพื่อให้เด็กสามารถเรียนรู้ได้อย่างเต็มศักยภาพ

• การสอนแบบเฉพาะบุคคล (Individual Education Program : IEP) เป็นการใช้โปรแกรมการสอนที่ออกแบบมาสำหรับผู้มีภาวะ Dyslexia โดยเฉพาะ ซึ่งมักเป็นการสอนแบบตัวต่อตัวหรือกลุ่มเล็ก เน้นการฝึกทักษะการวิเคราะห์เสียงและตัวอักษรอย่างเป็นระบบ
• การใช้เทคโนโลยีช่วยเหลือ ในปัจจุบันมีโปรแกรมคอมพิวเตอร์หรือแอปพลิเคชันที่สามารถช่วยอ่านออกเสียง หรือโปรแกรมช่วยสะกดคำ ซึ่งเป็นเครื่องมือที่ช่วยลดอุปสรรคในการเรียนรู้ได้มาก
• การสร้างสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม ทั้งที่บ้านและโรงเรียนควรเน้นการให้กำลังใจและความเข้าใจ ไม่กดดัน และให้เวลาในการทำงานที่ต้องอ่านหรือเขียนเพิ่มขึ้น
• การให้คำปรึกษา การปรึกษาจิตแพทย์ หรือนักจิตวิทยา จะช่วยให้เด็กสามารถจัดการกับความเครียดและความรู้สึกด้อยค่าที่อาจเกิดขึ้นจากปัญหาการเรียนได้

คำถามที่พบบ่อย

1. Dyslexia เกี่ยวข้องกับระดับสติปัญญา (IQ) ไหม 

ไม่เกี่ยวข้องกัน ผู้ที่มีภาวะ Dyslexia มีระดับสติปัญญาที่ปกติเหมือนคนทั่วไป บางคนอาจมีระดับสติปัญญาตั้งแต่ระดับปานกลางจนถึงระดับสูงได้ แค่มีปัญหาในการประมวลผลด้านภาษาเท่านั้น

2. เด็กที่มีภาวะ Dyslexia เรียนร่วมกับเพื่อนได้ไหม 

สามารถเรียนร่วมกับเพื่อนในโรงเรียนปกติได้ แต่จำเป็นต้องได้รับการสนับสนุนด้านการเรียนแบบพิเศษจากทางโรงเรียน เช่น การให้เวลาเพิ่มในการทำข้อสอบ การเรียนรู้เป็นกลุ่มย่อย หรือการใช้เทคโนโลยีช่วยในการอ่าน

3. Dyslexia หายเองได้ไหมเมื่อโตขึ้น 

Dyslexia ไม่สามารถหายเองได้ แต่หากได้รับการฝึกฝนและสนับสนุนอย่างถูกวิธีตั้งแต่เนิ่น ๆ พวกเขาจะสามารถพัฒนาทักษะการอ่านเขียนและค้นพบกลยุทธ์ในการเรียนรู้ของตนเอง จนสามารถใช้ชีวิตและทำงานได้อย่างประสบความสำเร็จ

ดูแลภาวะ Dyslexia อย่างเข้าใจ เริ่มต้นได้จากการพบแพทย์

ภาวะ Dyslexia คือความบกพร่องทางการเรียนรู้ ไม่ใช่ความบกพร่องทางสติปัญญา การที่พ่อแม่เข้าใจ ยอมรับ และให้การสนับสนุนอย่างถูกจุด คือสิ่งสำคัญที่สุดที่จะช่วยให้เด็กก้าวข้ามอุปสรรคและค้นพบศักยภาพด้านอื่นที่โดดเด่นในตัวพวกเขาได้

โรงพยาบาลแบงค็อก เมนทัล เฮลท์ (BMHH) โรงพยาบาลที่ดูแลปัญหาทางจิตใจในเครือโรงพยาบาลเวชธานี มีจิตแพทย์เด็กและวัยรุ่นที่พร้อมประเมินและวางแผนการดูแลสำหรับเด็กที่มีภาวะบกพร่องทางการเรียนรู้ เราทำงานร่วมกับครอบครัวเพื่อสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเรียนรู้และเสริมสร้างความมั่นใจ เพื่อให้เด็กเติบโตได้อย่างมีความสุขและเต็มศักยภาพ

นัดหมายเข้าพบจิตแพทย์และสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่

โทรศัพท์: 02-589-1889

LINE Official Account: @bmhh

Location: https://maps.app.goo.gl/MCKXwQMK1mCshWKdA

บทความโดย
พญ.ปัทมาพร ทองสุขดี
จิตเวชเด็กและวัยรุ่น
โรงพยาบาลแบงค็อก เมนทัล เฮลท์ (BMHH) / Bangkok Mental Health Hospital (BMHH)