โรคขาอยู่ไม่สุข (Restless Legs Syndrome) รบกวนการนอนและบั่นทอนสุขภาพจิต

โรคขาอยู่ไม่สุข หรือ Restless Legs Syndrome (RLS) เป็นภาวะที่หลายคนคิดว่าแค่เมื่อยล้าธรรมดา แต่ความจริงอาจรบกวนการนอนต่อเนื่องจนเกิดวงจรนอนไม่พอ อารมณ์แปรปรวน และเครียดสะสม ผู้ที่มีอาการมักต้องขยับขาซ้ำ ๆ เพื่อบรรเทาความรู้สึกไม่สบาย จนกลายเป็นปัญหาการนอนเรื้อรัง และส่งผลต่อสุขภาพจิตในระยะยาว

กลุ่มอาการขาอยู่ไม่สุข (Restless Legs Syndrome) คืออะไร

โรคขาอยู่ไม่สุข หรือ Restless Legs Syndrome (RLS) หรือในอีกชื่อหนึ่งคือ Willis-Ekbom Disease เป็นกลุ่มอาการทางระบบประสาทที่ผู้ป่วยจะมีความรู้สึกไม่สบายที่ขาอย่างรุนแรง จนเกิดความต้องการที่จะขยับขาเพื่อบรรเทาอาการ โดยอาการมักเกิดขึ้นในช่วงที่ร่างกายพักผ่อน นิ่งเฉย หรือกำลังจะเข้านอนในเวลากลางคืน ทำให้ผู้ป่วยนอนหลับยาก หลับ ๆ ตื่น ๆ ส่งผลให้ร่างกายพักผ่อนไม่เพียงพอ และเกิดความอ่อนเพลียในระหว่างวัน

อาการขาอยู่ไม่สุขเป็นอย่างไร

• รู้สึกเหมือนมีแมลงไต่ในขา
• ปวดลึกในกล้ามเนื้อ
• แสบหรือเหมือนเข็มทิ่ม
• กล้ามเนื้อตึง ต้องยืดหรือขยับ
• ขากระตุกระหว่างหลับ

อาการเหล่านี้ทำให้ผู้ป่วยต้องลุกขึ้นเดินกลางดึก หรือขยับขาบนเตียงบ่อยครั้ง จึงหลับไม่ต่อเนื่อง ส่งผลให้ตอนกลางวันง่วง เหนื่อยง่าย สมาธิลดลง และอารมณ์หงุดหงิด

สัญญาณเตือน! คุณหรือคนข้างกายกำลังเป็นโรคขาอยู่ไม่สุขหรือไม่

หลายครั้งที่ผู้ป่วยไม่รู้ตัวว่าเป็นโรคนี้ คิดว่าเป็นเพียงความปวดเมื่อยธรรมดา หรือคนรอบข้างอาจมองว่าเป็นคนนอนดิ้น ลองสังเกตพฤติกรรมเหล่านี้ เพื่อประเมินความเสี่ยงเบื้องต้น

• ไม่สามารถอยู่นิ่ง ๆ ได้ ต้องเขย่าขา ลุกเดิน หรือพลิกตัวไปมา
• มักบ่นว่าไม่สบายขา ปวดเมื่อย หรือคันยิบ ๆ เฉพาะช่วงหัวค่ำหรือก่อนนอน ทั้งที่ไม่ได้ใช้งานขาหนัก
• คนนอนข้าง ๆ รู้สึกว่าผู้ป่วยมีอาการกระตุกที่ขา หรือเตะถีบเป็นจังหวะขณะหลับ

สาเหตุที่ทำให้เกิดโรคขาอยู่ไม่สุข

• ความไม่สมดุลของสารโดพามีนในสมอง
• พันธุกรรมในครอบครัว
• ภาวะขาดธาตุเหล็กหรือโลหิตจาง
• โรคเรื้อรัง เช่น โรคไตวายเรื้อรัง โรคเบาหวาน โรคพาร์กินสัน โรคปลายประสาทอักเสบ 
• การตั้งครรภ์ช่วงไตรมาสท้าย
• ยาบางชนิด เช่น ยาทางจิตเวช ยาแก้อาเจียน ยาต้านซึมเศร้า ยาลดความดันโลหิตบางชนิด ยาแก้แพ้
• แอลกอฮอล์ คาเฟอีน และการสูบบุหรี่
• การพักผ่อนไม่เพียงพอ

โรคขาอยู่ไม่สุขส่งผลต่อชีวิตประจำวันและสุขภาพจิตอย่างไร

• ปัญหาการนอนหลับเรื้อรัง
• สุขภาพจิตย่ำแย่ หงุดหงิดง่าย วิตกกังวล ขาดสมาธิ และเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดโรคเครียด และภาวะซึมเศร้าได้
• กระทบความสัมพันธ์ รบกวนการนอนของคนข้างกาย
• ประสิทธิภาพการทำงานลดลง เนื่องจากพักผ่อนไม่เพียงพอ

การวินิจฉัยโรคขาอยู่ไม่สุข

การวินิจฉัยต้องอาศัยการซักประวัติร่วมกับการตรวจร่างกาย และการตรวจเพิ่มเติมตามความเหมาะสม

• ซักประวัติและประเมินอาการ แพทย์สอบถามอาการ ประวัติสุขภาพ และประวัติครอบครัว เพื่อดูว่าเข้าเกณฑ์ของกลุ่มอาการขาอยู่ไม่สุขหรือไม่ เช่น
  • รู้สึกอยากขยับขาเพื่อลดความไม่สบาย
  • อาการแย่ลงเมื่อพัก และดีขึ้นเมื่อเคลื่อนไหว
  • ประเมินว่าอาการไม่ได้เกิดจากโรคทางระบบประสาท กล้ามเนื้อ หรือผลข้างเคียงของยา
• ตรวจเลือดและตรวจระบบประสาท ใช้ค้นหาความผิดปกติ เช่น ภาวะขาดธาตุเหล็ก หรือโรคที่เกี่ยวข้อง
• ตรวจการนอนหลับ เมื่อสงสัยว่ามีความผิดปกติของการนอนร่วมด้วย
• การวินิจฉัยในเด็กต้องระวังเป็นพิเศษ เพราะเด็กอาจอธิบายอาการไม่ชัด ทำให้สับสนกับสมาธิสั้นหรืออาการปวดขาจากการเจริญเติบโต

แนวทางการรักษาโรคขาอยู่ไม่สุข

เป้าหมายของการรักษาคือการลดอาการเพื่อให้ผู้ป่วยกลับมานอนหลับได้ดีขึ้น และมีคุณภาพชีวิตที่เป็นปกติ โดยแนวทางรักษาแบ่งออกเป็น

• การรักษาที่สาเหตุ เช่น หากพบว่าเกิดจากภาวะขาดธาตุเหล็ก แพทย์จะให้ยาเสริมธาตุเหล็ก หรือหากเกิดจากยาที่ทานอยู่ แพทย์อาจพิจารณาปรับเปลี่ยนยา
• การปรับพฤติกรรม หลีกเลี่ยงชากาแฟ แอลกอฮอล์ ออกกำลังกายสม่ำเสมอ (แต่ไม่ควรทำก่อนนอน) นวดขาหรือประคบอุ่นก่อนนอน และเข้านอนให้เป็นเวลา
• การรักษาด้วยยา เช่น ยากลุ่มที่มีฤทธิ์จับกับตัวรับปามีนโดยตรง (Dopamine Agonist) ยากันชักบางชนิด ยากลุ่มเบนโซไดอะซีพีน เป็นต้น

คำแนะนำจาก BMHH เพื่อรับมือกับโรคขาอยู่ไม่สุข

โรงพยาบาลแบงค็อก เมนทัล เฮลท์ (BMHH) เข้าใจดีว่า โรคขาอยู่ไม่สุขไม่ใช่เพียงแค่อาการทางกายที่รักษาตามอาการแล้วจบไป แต่เป็นภาวะที่เชื่อมโยงกับระบบประสาทและสภาพจิตใจ โรงพยาบาลฯ จึงมีข้อแนะนำสำคัญ ดังนี้

• อย่ามองข้ามความเครียด ความเครียดเป็นตัวกระตุ้นให้สารเคมีในสมองแปรปรวนและทำให้อาการแย่ลง การบำบัดความเครียดจึงเป็นส่วนหนึ่งของการรักษา
• ระวังการซื้อยากินเอง ยาบางชนิด เช่น ยาแก้แพ้ หรือยาคลายเครียดบางตัว อาจทำให้อาการขาอยู่ไม่สุขรุนแรงขึ้น ควรปรึกษาจิตแพทย์ก่อนใช้ยาทุกครั้ง
• การนอนคือหัวใจสำคัญ หากรักษาอาการที่ขาแล้ว แต่ยังนอนไม่หลับจากความกังวลที่สะสมมานาน อาจต้องใช้การบำบัดแบบ CBT-I หรือ Cognitive Behavioral Therapy for Insomnia ร่วมด้วย เพื่อกู้คืนนาฬิกาชีวิตให้กลับมาเป็นปกติ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

โรคขาอยู่ไม่สุขเกี่ยวข้องกับโรคทางจิตเวชหรือไม่

เกี่ยวข้องในแง่ของผลกระทบ และการใช้ยา ผู้ป่วยมีความเสี่ยงที่จะเกิดภาวะซึมเศร้าและวิตกกังวลจากการนอนไม่หลับเรื้อรัง ในทางกลับกัน ยาทางจิตเวชบางชนิดก็อาจกระตุ้นให้อาการขาอยู่ไม่สุขแย่ลงได้ ดังนั้นการ ปรึกษาจิตแพทย์ เพื่อปรับยาและดูแลสุขภาพจิตควบคู่กันจึงสำคัญมาก

โรคขาอยู่ไม่สุขอันตรายไหม หากปล่อยไว้นาน ๆ

ตัวโรคเองไม่ได้เป็นอันตรายถึงชีวิตโดยตรง แต่ผลกระทบจากการนอนไม่พอสะสม จะนำไปสู่โรคร้ายแรงอื่น ๆ ได้ เช่น โรคหัวใจ ความดันโลหิตสูง โรคหลอดเลือดสมอง และอุบัติเหตุจากความง่วง รวมถึงปัญหาสุขภาพจิตที่รุนแรงจนอาจนำไปสู่การคิดสั้นได้ในบางราย

โรคขาอยู่ไม่สุขรักษาให้หายขาดได้หรือไม่

หากเกิดจากสาเหตุที่แก้ไขได้ เช่น การขาดธาตุเหล็ก หรือการตั้งครรภ์ อาการสามารถหายขาดได้เมื่อปัจจัยกระตุ้นหมดไป แต่หากเป็นชนิดที่เกิดจากพันธุกรรมหรือความเสื่อมของระบบประสาท การรักษาจะเป็นการควบคุมอาการให้สงบ เพื่อให้ผู้ป่วยสามารถใช้ชีวิตและนอนหลับได้เป็นปกติ

รักษาโรคขาอยู่ไม่สุข คืนคุณภาพการนอนหลับ เพื่อสุขภาพจิตที่ดีกว่า

โรคขาอยู่ไม่สุขอาจไม่ใช่โรคทางจิตเวชโดยตรง แต่การนอนที่ถูกรบกวนต่อเนื่องสามารถส่งผลต่ออารมณ์ สมาธิ และความเครียดในระยะยาว หลายคนเริ่มมีอาการหงุดหงิด เหนื่อยล้า หรือรู้สึกหมดพลังในชีวิตประจำวัน โดยไม่รู้ว่าต้นเหตุเกี่ยวข้องกับคุณภาพการนอน

หากการนอนหลับที่แย่เริ่มกระทบอารมณ์หรือการใช้ชีวิต โรงพยาบาลแบงค็อก เมนทัล เฮลท์ (BMHH) โรงพยาบาลจิตเวชในเครือโรงพยาบาลเวชธานี ให้ความสำคัญกับการดูแลผู้ที่มีปัญหาการนอนซึ่งส่งผลต่อสุขภาพจิต โดยเน้นการประเมินภาพรวมของความเครียด อารมณ์ และรูปแบบการใช้ชีวิต พร้อมวางแนวทางดูแลที่เหมาะกับแต่ละคน เพื่อช่วยให้ร่างกายและจิตใจกลับเข้าสู่จังหวะที่สมดุลมากขึ้น

พญ.ณัฏฐพัชร์ ลำเลียงพล

จิตเวชผู้ใหญ่ – โรงพยาบาลแบงค็อก เมนทัล เฮลท์

นัดหมายเข้าพบจิตแพทย์และสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่

โทรศัพท์: 02-589-1889

LINE Official Account: @bmhh

Location: https://maps.app.goo.gl/MCKXwQMK1mCshWKdA

บทความโดย
พญ.ณัฏฐพัชร์ ลำเลียงพล
จิตเวชผู้ใหญ่
โรงพยาบาลแบงค็อก เมนทัล เฮลท์ (BMHH) / Bangkok Mental Health Hospital (BMHH)